AP Book Reviews

Physics for Future Presidents: The Science behind the Headlines

2010-01-18T10:35:00.003+01:00

ased on his popular course at the University of California at Berkeley where he is a professor of physics, Richard Muller has prepared a primer on the major scientific aspects of four major issues that future presidents will have to face. Each section is followed by a two or three page summary in the tradition of issue briefs prepared by political staffers. Muller carefully avoids mathematics and complex jargon unless he defines his terms so that the book is accessible to a reader who is not a physicist. At the same time, he is careful to present multiple facets of the complex issues he writes about. While he avoids math, he does not duck complexity.

See also >> | Richard A. Muller

On the Origin of Stories

2010-01-17T15:13:00.004+01:00

"volution may help explain copulation and even cooperation, but can it account for the creative side of human life? Can it explain art?” This is the main issue concerning Brian Boyd’s mammoth book On the Origin of Stories: Evolution, Cognition and Fiction (2009). For those of us concerned with art and the creative process we have, as well, struggled with this issue. Undoubtedly, we have challenged our students and colleagues with circuitous discussions over the “what” of art. Boyd’s work, however, throws us a lifeline pulling us from the mire of unsolvable debate and repetitious frustration by shifting the essential question from “what” to “why”. This simple cognitive maneuver is, in my opinion, as significant to art theory and criticism as the first spark that brought fire to human kind.

On the Origin of Stories: Evolution, Cognition, and Fiction

Read more >> | The Arbuturian

Pinter wins Nobel literary prize

2005-10-13T13:19:00.000+02:00

BBC NEWS |

"Pinter wins Nobel literary prize
Controversial British playwright Harold Pinter has won the 2005 Nobel Prize for literature.

Pinter, 75, whose plays include The Birthday Party and Betrayal, was announced as the winner of the $1.3m (�723,000) cash prize on Thursday."

WTO als wereld EU

2004-12-22T19:00:00.000+01:00

EU handels Commissaris Pascal Lamy faalde op de handelsconferentie in Cancún in 2003. Hij gleed niet uit over bananen, maar struikelde over katoenbalen.

De Afrikaanse katoenproducerende-landen eisten jaarlijks 300 miljoen dollar compensatie voor het exportverlies door katoensubsidies van de VS en de EU. Deze twee grote handelsblokken hebben niet veel katoenboeren. Toch geeft bijvoorbeeld de EU 900 miljoen Euro uit aan katoensubsidies, twee euro tachtig per kilo.

De Europese Unie zag wel wat in de Afrikaanse voorstellen, maar EU onderhandelaar Pascal Lamy verbond aan een oplossing vier andere onderwerpen. Hij wilde gesprekken starten over regels voor investeringen, mededinging, douaneregels en overheidsopdrachten.

De minst ontwikkelde landen (MOL´s in jargon) en opkomende landen als Brazilië en India verzetten zich hier tegen, met het gevolg dat de top mislukte. De Nederlandse minister van Economische zaken Brinkhorst legde de schuld volledig bij de G21, de minst ontwikkelde landen. Hij noemde hen een "destructieve kracht".

Anderen zagen in Cancún juist het begin van nieuwe krachtsverhoudingen in de internationale handelsbetrekkingen. Eindelijk konden ontwikkelingslanden een gezamenlijke vuist maken.

Het Vrijhandelssysteem

De voorloper van de WTO (World Trade Organisation) werd vlak na de tweede wereldoorlog opgericht om de wereldhandel te liberaliseren. Handelsbelemmeringen, zoals douanetarieven en importbeperkingen, moesten opgeheven worden. De grondgedachte hierachter is dat als iedereen zich toelegt op dat wat hij of zij relatief het beste kan, het gezamenlijke inkomen stijgt. Voorwaarde is dan wel dat handel niet belemmerd wordt door politieke overwegingen zoals marktbescherming en subsidies.

Ondanks de mislukking van Cancún kan de liberalisering van de wereldhandel in WTO verband zeker als succes gezien worden. De enorme groei van de wereldhandel, de welvaartsgroei die daardoor in de meeste landen het gevolg is en de wens van landen als China en Rusland en vele kleine anderen om deel uit te maken van de WTO familie bewijzen dit. In feite is het een succes dat te vergelijken is met de groei van de Europese Unie. De landen die er buiten blijven voelen zich benadeeld.

Toppositie vacant

De strijd om de opvolging van de huidige WTO topman is van start gegaan.

De huidige baas, de Thai Supachai Panitchpakdi, stapt in augustus 2005 op na een kort mandaat van drie jaar. Normaal blijft een WTO Directeur-Generaal 6 jaar in functie, maar de WTO leden konden in 1999 niet kiezen tussen hem en de Australiër Mike Moore. Na een bitter gevecht besloot men alle twee drie jaar aan te stellen.

Kandidaat Lamy

De Franse regering heeft de voormalig EU Commissaris van handel, Pascal Lamy, voorgedragen om Panitchpakti op te volgen. De Europese Unie heeft zich al achter Lamy geschaard. Ook de Verenigde Staten schijnen niet negatief tegenover de diplomatieke Lamy te staan.
Verschillende ontwikkelingslanden staan niet te juichen en schoven hun eigen kandidaat naar voren. Zo is er een Braziliaanse kandidaat, de WTO-ambassadeur Luiz Felipe de Sexas Correa, de Mauritiaan Jaya Krishna Cuttaree, een Keniaanse kandidaat, Mukhisa Kituyi en een Uruguayaan Carlos Perez del Catillo.

Vooral een kandidaat uit de ontwikkelingslanden betekent een rem op de agenda van de Europese Unie en de Verenigde Staten, aldus James Shikwati van de Keniaanse ngo IREN(Inter Region Economic Network).

Volgens een EU woordvoerder doet niet ter zake uit welk land de nieuwe topman afkomstig is, alleen de kwaliteit en de toewijding van de kandidaat zijn relevant.

Denkraam Lamy

Voormalig EU Commissaris Pascal Lamy is in ieder geval een toegewijd man, als je zijn dit jaar gepubliceerde boek, "Europa als wereldmacht", mag geloven.

In zijn boek beschrijft Lamy zijn carrière op aansprekende en spannende wijze vanaf zijn aantreden als EU Commissaris van handel tot vlak voor de top van Cancún.

Het boek is te vroeg geschreven. In Cancún immers vond hij zijn voorlopig Waterloo. Juist op deze top sneuvelden zijn voorstellen om de WTO regelgeving te verbreden naar onderwerpen die de globalisering kunnen beheersen. Toch is het boek de moeite waard omdat het inzicht geeft in het denkkader van Lamy.

Loopbaan open technocraat

Lamy is het type slimme en betrokken Fransman die ondanks zijn technocratische air een sfeer van openheid en vertrouwen weet te wekken.

Hij was tien jaar kabinetschef van Jacques Delors, die hij bewonderde. Na zijn vertrek uit Brussel in 1995 werd Lamy door de Franse regering gevraagd het door schandalen en faillisementen geteisterde Crédit Lyonnais te redden. Hij bracht de staatsbank in 1999 naar de beurs. Op de dag van de eerste notering kondigde de Franse regering aan dat hij benoemd zou worden tot EU Commissaris. Het tekent de sociaal-democraat Lamy dat hij een benoeming alleen aanvaardde als hij de belangrijke handelsportefeuille zou krijgen.

Toegewijd aan beheersing globalisering

Lamy ontpopt zich in "Europa als wereldmacht" als een ouderwetse sociaal-democraat die gelooft in de maakbaarheid van de samenleving. Zeker als hij spreekt over globalisering. Hij verwijst dan naar de voormalige Franse premier Lionel Jospin, die zei; "Deze globalisering zal worden wat wij ervan maken."

Dit geeft de richting aan van zijn denken. Als EU Commissaris komt hij in Seattle, Doha en al de andere conferenties veel sociaal-economische en ontwikkelingsproblematiek tegen. Steeds meer komt hij tot de overtuiging dat "globalisering alleen vrucht af kan werpen als wij haar beheersbaar maken, als iedereen het gevoel krijgt er voordeel bij te hebben."

Handel speelt naar zijn idee wel degelijk een hoofdrol bij ontwikkeling en internationale arbeidsverdeling, maar deze kan ook "een cynische metgezel zijn van vernedering die vroeg of laat tot een uitbarsting van geweld leidt."

De wereldhandel moet in zijn visie daarom een betere economische en sociale cohesie op aarde tot doel hebben.

Het moet daarom voor Lamy nogal wrang zijn geweest dat de conferentie in Cancún afketste op de nadere regulering van de globalisering die hij in Doha nog succesvol voorstelde.

Bij de formulering van de agenda van de nieuwe onderhandelingsronde (de Doha ronde) zette hij in op een grotere samenhang tussen ontwikkelingsbeleid, sociaal-beleid en handelsbeleid, juist om negatieve sociale gevolgen, zoals kinderarbeid, van globalisering tegen te gaan. Bovendien wilde hij dat de handelsrelaties een bijdrage zouden leveren aan economische-, ecologische-, en sociale duurzaamheid.

De conferentie in Doha, Qatar, werd in november 2001 gehouden. Net twee maanden na de val van de Twin Towers. De aanslag droeg bij aan de aanvaarding van zijn vooruitstrevende plannen. Er heerste een besef dat de aarde multilateraal moet worden bestuurd. Verder waren na het debacle van Seattle de gedachten gerijpt en was de noodzaak van verdere wereldregulering steeds duidelijker geworden. Volgens Lamy hebben de debatten die door de vele actie-groepen en ngo´s gestart waren daar zeker aan bijgedragen.

In augustus 2004 hield de WTO een conferentie in Genève ter redding van de Doha ronde na het debacle in Cancún. Dat is toch nog gelukt. Vooral de EU en de VS hebben concessies gedaan. De afbouw van landbouwsubsidies staat definitief op de agenda en de voorstellen van Lamy zijn er voorlopig vanaf. Er wordt nog gepraat, de ambities zijn alleen lager. Wie weet kan Lamy zijn voorstellen als nieuwe topman vanaf 2006 toch nog waarmaken.

Europa als wereldmacht

In de vijf jaar als EU handelscommissaris leert Lamy de kracht van Europa kennen. Hij beschrijft fraai hoe op de spannende momenten op internationale conferenties de Europese eensgezindheid de doorslag kan geven. Daarbij helpt, dat meer dan de Amerikanen, de Chinezen en de Indiërs, Europeanen de natiestaat in zekere zin voorbij zijn. De Europese wereld is met z´n duizenden instellingen en overeenkomsten transnationaal geworden. En Europa geeft met dit model het moderne en nieuwe voorbeeld voor de wereld, aldus Pascal Lamy. Wat in Europa de laatste vijftig jaar tot stand is gebracht, moet nu op wereldschaal opgebouwd worden.

Lamy is een man met ambitie. De WTO als wereld EU. Mijn zegen heeft hij.

Daan Diederiks

Genocide, probleem van de mens

2004-11-28T16:04:00.000+01:00

De jonge student linguïstiek Raphael Lemkin uit Lvov las in 1921 in een plaatselijke krant over een rechtszaak tegen een jonge Armeniër die in Berlijn de voormalige Turkse minister van Buitenlandse zaken Talaat had vermoord.

De jonge Armeniër Tehlirian wreekte zich voor de moord op zijn gehele familie en vele volksgenoten, de Armeniërs, door de Ottomaans- Turkse staat.

Lemkin vroeg zijn professor hoe het toch kwam dat Taleet vrij rond liep. De professor antwoordde dat er geen wet was op grond waarvan hij opgepakt en veroordeeld kon worden. De soevereiniteit van de Ottomaans- Turkse staat hield dat tegen.

Lemkin liet zijn studie linguïstiek varen en ging rechten studeren. Hij wierp zich op het fenomeen massaslachting.

In de jaren dertig probeerde hij bij collega juristen aandacht te vragen voor het absurde fenomeen dat iedere staat ongestraft een massaslachting onder de eigen bevolking aan kan richten, waarbij de staatssoevereiniteit als schild functioneert tegen inmenging van buitenlandse staten.

De jood Lemkin vluchtte naar Amerika en overleefde als één van de weinigen van zijn familie de holocaust. Het maaktte hem nog fanatieker om binnen het recht hier iets aan te doen.
Lemkin ging op zoek naar een woord dat aan het fenomeen een juridische grondslag zou geven. Hij gaf het misdrijf de naam genocide.

Na de oorlog ontwierp hij het VN genocide verdrag en wist het door veel staten geratificeerd te krijgen door onvermoeibaar gelobby. Alleen in zijn nieuwe vaderland, de Verenigde Staten, hield het congres de ratificatie tegen. Hij zou het niet meer meemaken. Hij stierf berooid en eenzaam in 1959.

De ratificatie in de VS liet nog tot 1988 op zich wachten.

In "Een probleem uit de hel, Amerika, Het Westen en het tijdperk van de genocide" neemt de amerikaanse journaliste Samantha Power het tragische en heroïsche verhaal van Lemkin tot het uitgangspunt om politiek/ bureaucratische reacties op verschillende genocides te beschrijven.
Power deed als journalist verslag van de oorlog in Bosnië en werd daar gegrepen door de non- reactie van de Amerikaanse en Europese regeringen op de "ethnic cleansing" van de Serviers.

In haar lijvige werk behandelt zij de manier waarop vooral Amerikaanse regeringen reageerden op de genocides in Armenië, Cambodja tussen 1975 en 1979, Irak tussen 1983 en 1988, Bosnië tot 1994, Rwanda in 1994, het drama rond Srebrenica in 1995 en tenslotte Kosovo in 1999.

Volkenrecht

Lemkin liep tegen het probleem op dat genocide of volkenmoord in het geheel niet als juridisch begrip bestond en ook niet afzonderlijk strafbaar was. Met de `uitvinding´ van het woord genocide en de strafbaarstelling in het VN genocide verdrag van 1948 hief hij dit gemis op. Waar hij niets aan kon veranderen was het leerstuk van de soevereiniteit in het volkenrecht.
Genocide mag dan nu wel strafbaar zijn, geen enkele staat mag zich zomaar mengen in de binnenlandse aangelegenheden van een andere staat. Dus ook niet met genocides die er plaats vinden. Dat was in 1921 zo en dat is nu nog het geval.

Binnen de VN gaan er stemmen op om in geval van een humanitaire ramp, zoals genocide, de soevereiniteit opzij te schuiven en ingrijpen buiten de wil van een regering om mogelijk te maken. In 2001 bracht de International Commission on Intervention and State Sovereignty (ICISS) een rapport uit.

Kern van dit rapport is dat staten de plicht hebben hun burgers te beschermen. Falen zij hierin flagrant, dan heeft de internationale gemeenschap het recht en de plicht in te grijpen, ongeacht de toestemming van het land zelf.

Unilateraal of Internationaal ingrijpen

Het betoog van Power in haar boek komt erop neer dat om genocide te voorkomen de Verenigde Staten de leiding moeten nemen en dat van de VN Veiligheidsraad niet veel te verwachten valt.

Power komt tot de conclusie dat de aanvankelijke desinteresse in genocides wereldwijd een einde lijkt gekomen. Dit komt doordat regeringen inzien dat het in de eerste plaats moreel onaanvaardbaar is en in de tweede plaats dat de Verenigde Staten uit verlicht eigenbelang wel in moet grijpen. De gevolgen van een genocide zijn immers regionaal zo destabiliserend dat het altijd leidt tot een grotere oorlog of dreiging daartoe.

De dynamiek van de raecties op genocides die zij beschrijft is onthutsend.

Genocides worden altijd door een politieke macht gepland. Hier praten zij niet openlijk over, maar verhullen hun taalgebruik en verzinnen termen als `ethnic cleansing´. Dan, als de eerste gruwelijke verslagen binnenkomen gelooft bijna niemand ze. Journalisten zijn voorzichtig en regeringen ontkennen altijd in eerste instantie dat er iets bijzonders aan de hand is.

De genocide in Cambodja werd de wereld pas gewaar toen het allemaal voorbij was. Op regerings niveau werd de slachting genegeerd. De Amerikaanse regering bleef bijvoorbeeld de Khmer regering lange tijd steunen in hun koude oorlogs spel met de SovjetUnie.

De letterlijke ontruiming van grote delen van Koerdisch Irak van Koerdische dorpen door bulldozers en gifgas werd door de Amerikaanse regering volkomen genegeerd. Zij steunden Irak immers in hun angst voor de Ajatollahs van Iran.

In Bosnië beschouwde de Amerikaanse regeringen van Bush senior en Clinton de gruwelijkheden een zaak van Europeanen. Maar die deden weinig tot niets. Pas toen na Srebrenica en na de inname van Zepa de Serviërs een tweede granaat op een markt in Sarajevo afvuurden, waarbij tientallen burgerslachtoffers vielen, was de maat vol.

Clinton besloot de Serviërs eindelijk te bombarderen. Het werkte. Milosovic werd gedwongen te stoppen. Het Dayton accoord was het resultaat.

In de kantlijn van een memo dat bij president Bush junior over genocide op zijn bureau belandde schreef hij ‘dit niet in mijn ambtstermijn’. Vier dagen later vloog Al Qaida in de Twin Towers.

De opeenvolgende genocides en de Al Qaida aanslagen hebben als resultaat dat de westerse en Amerikaanse regeringen wel door hebben dat het op zijn beloop laten van het grof schenden van mensenrechten op één of andere manier terugslaat op wereldwijde stabiliteit en veiligheid.

Inertie van de kant van de Internationale gemeenschap ligt niet aan gebrek aan up to date informatie of het gebrek aan mogelijkheden om in te grijpen, betoogt Samantha Power.

Inertie is volledig het gebrek aan politieke wil en het voor laten gaan van kortzichtige geopolitieke belangen.

In Darfur kunnen we zien of er iets verandert in het handelen. De vertrekkende Colin Powell heeft wel al gesproken over genocide. Nu nog de daden.

Daan Diederiks

Power, S." >
Een probleem uit de hel
Power, S.

Boekbespreking:
Samantha Power
’Een probleem uit de hel’, Amerika, Het Westen en het tijdperk van de genocide.
Uitgeverij Contact,
ISBN 90 254 1359 5

'Plan of Attack': The Shot Heard Round Washington

2004-04-28T10:07:00.000+02:00

"On April 19 - the day the American Revolution began in 1775 - Bob Woodward released ''Plan of Attack'' with a fusillade of publicity that will not soon be equaled. The shot heard round Washington benefited from several factors, including its timing. Stirred up by the recent revelations of Richard Clarke and Paul O'Neill, the turmoil over the 9/11 commission and the dawning sense that our Iraq problems are not going away soon, the news media rolled out the red carpet for a book that was rumored to be more critical of the Bush administration - and therefore important - than Woodward's previous reporting. The result has been a little difficult to decipher amid the cacophony of television chatter and White House denials (to say nothing of the ka-ching of cash registers). But a serious book it is, instantly essential, matching America's most celebrated political reporter against the most secretive administration in our history. For once, a hyped product has lived up to its billing."
The New York Times > Books > Sunday Book Review > Book Review: 'Plan of Attack': The Shot Heard Round Washington

Bill Clinton Memoir Set for June Publication

2004-04-27T10:55:00.000+02:00

"'My Life' by Bill Clinton, the long-anticipated memoir of the former president, will be published in late June. The announcement was made yesterday by Sonny Mehta, president and editor-in-chief of Alfred A. Knopf, a division of Random House.

An exact publication date has not been set. The first printing will be 1.5 million copies. "Bill Clinton Memoir Set for June Publication (washingtonpost.com)

Bill Clinton's Favorite 21 Books

As part of an exhibit related to the coming Clinton Presidential Library, President Clinton has released a list of his 21 favorite books

Poets 'die younger' than authors

2004-04-22T12:01:00.000+02:00

"Poets die younger than novelists, playwrights or other writers, a new study in the US suggests.

It may be because poets are tortured or self-destructive, or achieve notoriety younger, James Kaufman of California State University, San Bernardino, said.

Dr Kaufman studied 1,987 dead writers from all over the world over the past centuries, and found poets died 'significantly younger'.

On average, a poet had a life-expectancy of only 62, he said.

It compared to playwrights' average age 63 years, novelists' 66 years and non-fiction writers' 68 years. "

BBC NEWS | Entertainment | Poets 'die younger' than authors:

About 'Plan of Attack'

2004-04-19T11:18:00.000+02:00

"'Plan of Attack' by Bob Woodward is a behind-the-scenes account of how and why President Bush decided to go to war against Iraq. Beginning in late December 2001, Bush met repeatedly with Army Gen. Tommy R. Franks and his war cabinet to plan the attack even as he and administration spokesmen insisted they were pursuing a diplomatic solution. "

About 'Plan of Attack' (washingtonpost.com):

Raymond, Middeleeuws bestuurder in tijden van oorlog

2004-02-14T00:41:00.000+01:00

Titel: Raymond, ´de kathaar´
Schrijver: Dominique Baudis

Van tijd tot tijd verblijf ik in de Pyreneën, vlakbij Montsegur, in het hartland van wat ooit ´Katharenland´ was.

Katharen waren tussen de tiende en de 12de eeuw christenen die een andere kijk op het geloof hadden dan de katholieken uit Rome onder aanvoering van de Paus. Zij zijn de eersten die onder Rome´s banier op geweldadige wijze door kruisridders zijn uitgeroeid.
De plaatselijke overheid gebruikt tegenwoordig de katharen geschiedenis om toeristen te trekken. Er zijn katharen routes langs ruines van katharen kastelen en er is een katharen wandelweg, die na 1000 jaar waarschijnlijk alleen in de verbeelding het label ´kathaar´ verdient.

Dit neemt niet weg dat de kathaarse geschiedenis fascinerend en dramatisch is.

De strijd voltrok zich op verschillende niveau´s. Er was een intellectuele strijd over de juistheid van het ene of andere geloof.

Er was morele strijd over de manier waarop men behoorde te leven. Velen veroordeelden de overvloedige levensstijl van de katholieke priesters.

En er was politieke strijd over wie nu eigenlijk de baas was, de geestelijkheid met bovenaan de Paus, of de wereldlijke heersers als koningen en edelen.

Tenslotte was er nog de daadwerkelijke lijfelijke strijd die we ookwel oorlog noemen. Een oorlog die gevoerd werd door kruisridders uit noord Europa tegen veelal ongewapende burgers. Zij zagen in de kruistocht tegen de katharen een mooi excuus om een stad als Beziers met 20.000 zielen volledig te vernietigen, met burgers en al. Zij gooiden willekeurig mensen op brandstapels die niet aan hen onderworpen wilden worden en straften opstandelingen meedogenloos. Tenslotte namen zij de landerijen en bezittingen van de ketters in. Dit alles met de goedkeuring van de Roomse Paus.

Midden in dit geweld stond Raymond VI, Graaf van Toulouse. Hij was geen kathaar, of bonne home, goede mensen, zoals zij zichzelf noemden, maar een open en vrijdenkend katholiek bestuurder van een stad waar veel mensen van verschillende pluimage woonden. Hij zag het als zijn plicht om voor al deze mensen op te komen.

Hij weigerde hen op bevel van de Paus te vervolgen. Daarom werd hijzelf vervolgd en tot kathaar bestempeld. Een dodelijk label.

Over deze graaf gaat het prachtige boek ´Raymond, “de kathaar”´ van Dominique Baudis, zelf voormalig Burgemeester van Toulouse.

In een meeslepende eenvoudige stijlvertelt Baudis het verhaal vanuit de bedreigde graaf Raymond VI zelf. Dit levert mooie beschrijvingen op van de politieke dilemma´s van een middeleeuwse graaf.

Zo voldoet Raymond VI niet aan de wens van de Paus en zijn gezanten, maar geeft hij ook geen gehoor aan zijn mensen om maar direct oorlog te gaan voeren. Die wil hij juist uit alle macht voorkomen, hij is daarvoor bereidt zijn goede naam op het spel te zetten en zich door de kerk te laten vernederen.

Hij is een handige alliantie bouwer. Zo is hij leenman van de koning van Aragon, Pierre II, die zijn plicht als Suzerein opvolgt en Raymond in een slag komt helpen. Door een onbesuisde actie sterft Pierre op het slagveld. Het is het dramatisch hoogtepunt van het boek. Alles lijkt verloren. De geweldadige Usurpator Simon de Montford lijkt te winnen.
Maar door slim politiek te opereren weet Raymond Toulouse opnieuw in te nemen en de usurpator de definietieve genadeslag toe te dienen.

Raymond sterft in ouderdom in zijn vrije Toulouse.

Het is zijn zoon Raymond VII die uiteindelijk de laatste katharen bij Montsegur vernietigt. De verbranding van 205 ´goede mensen´ op het veld buiten het kasteel op 16 maart 1244 haalt het boek niet meer. Daarvoor moet de lezer elders te rade.

Bij het naderen van het jaar 2000 kondigde de Paus aan dat de kerk vergeving vroeg voor alle misstappen die zij begaan had. Ik hoop dat hij ook de kathaarse geschiedenis in gedachten had. Hoewel de kerk zonder deze kruistocht nooit zou zijn wat het eeuwen later zonder ketters geworden is.

Dominique Baudis weet op meeslepende wijze een gecompliceerde geschiedenis in een onderhoudend boek te vatten.

No book under review yet

2004-01-15T22:00:00.000+01:00

But it will come, in time.

Het angstzweet der kolonialen

2003-06-02T11:39:00.001+02:00

Amsterdam, 2 juni 2003

Titel: Het angstzweet der kolonialen
Schrijver: Nico Dros
Uitgever: Uitgeverij G.A. van Oorschot
Bladzijden: 209
Prijs: Euro 17,50
ISBN: 90 282 4010 1

Het kopen van boeken is een lust op zich. De gang naar de boekhandel, het doelloos ronddwalen en oppakken van een titel, het weer neerleggen, toch nog even bekijken en de achterflap bestuderen, of even door de bladzijden ritselen. De meeste boeken legt de kooplustige toch maar weer gauw neer, bij sommigen slaat de twijfel toe en bij een enkeling weet je meteen dat je iets bijzonders in handen hebt.
Dat overkwam mij bij de essaybundel "Het angstzweet der kolonialen" van Nico Dros.

Nico Dros was voor mij een onbekende auteur. Hij is schrijver van twee romans en een verhalenbundel en hij heeft historisch onderzoek gedaan naar Javaanse arbeidsverhoudingen in de 19de eeuw.

In "Angstzweet" heeft de historicus de overhand, maar je voelt de aanwezigheid van de schrijver in alle negen essays.
De essays schetsen een dwarsdoorsnede door de Nederlandse koloniale geschiedenis van Indië. Dros doet dit door dramatische verhalen naar voren te halen die illustratief zijn voor het koloniale contact tussen de Hollandse heersers en de inheemse bevolking.
Hij wil het positieve en glorieuze beeld corrigeren dat in het VOC jubeljaar 2002 door de gevestigde geschiedenis geschetst werd. Tegenover de glorie stelt hij de donkere zijde van de koloniale geschiedenis. Hij doet dit in rake, economisch vertelde essays. Aan het eind van ieder essay besteed hij bovendien nog aandacht aan de manier waarop het onderwerp in Nederland sindsdien ontvangen is en verwerkt is door de literatuur en de wetenschap.

In het eerste essay vertelt hij het verhaal van twee jong geliefden Sara en Pieter. Twee jongelingen van Hollandse vaders en inlandse moeders, die te Batavia rond 1629 in het kasteel van Jan Pieterz. Coen opgroeien. Zij werden verliefd en treffen elkaar heimelijk en werden daarbij betrapt. Coen onstak in woede en wilde de twee ongehuwden gelijk terechtstellen. Dit kon voorkomen worden, maar na een rechtszaak werd Sara´s leven gespaard en werd Pieter alsnog terechtgesteld. Het verhaal speelt zich af tegen de achtergrond van beleg en oorlog om Batavia.
Slauerhoff schreef over het drama zelfs een toneelstuk, dat nooit is opgevoerd. En daar heeft W.F. Hermans zich weer over opgewonden. Hij zag hier weer het bewijs in dat men in Nederland alleen maar voor de makkelijke weg koos.

In het tweede essay verhaalt Dros over de furie die in oktober 1740 neerdaalde over de Chinese bevolking van Batavia.
Tegen de achtergrond van weer een belegering, ditmaal van Chinezen, werd de Chinese bevolking in de stad Batavia door het Hollandse volk uitgeroeid. In totaal werden er ongeveer tienduizend mensen in een paar dagen tijd uitgemoord. Men vreesde verraad van de Chinezen binnen de stadsmuren.
In het thuisland werd de furie als een schok ontvangen. Dros beschrijft vervolgens een klassiek spel Hollands zwartepieten om de schuldige gezagsdrager aan te wijzen.

In het derde essay gaat Dros uitvoerig in op de oorsprong van de Javaanse oorlog die van 1825 tot 1830 woedde. Hij schetst de achtergronden van de ´heilige oorlog´die prins Dipa Negara tegen de Nederlanders voerde.
De Nederlandse gezagsdragers vernederden de prins telkens zodanig dat hij zijn toevlucht zocht tot de Islam. Voor de inheemse bevolking werd hij een heilige die zij blindelings volgden.
Het Nederlandse gezag kon hem en zijn aanhang alleen onder de knie krijgen door de tactiek van de verschroeide aarde. Iedere opstandige Desa werd in brand gestoken.
Dipa Negara stemde op het laatst in met onderhandelingen. Tegen de afspraken in werd hij gevangen genomen en verbannen.

In het volgende, vierde, essay "De koffiestruik is doof voor bevelen", legt Dros zeer helder uit hoe de Nederlanders in de 19de eeuw Indië exploiteerden.
Het "cultuurstelsel" heeft Nederland veel profijt gebracht. Het werd in de 19de eeuw ontwikkeld om de opbrengsten op de plantages te verhogen.
In de traditionele Javaanse gelaagde samenleving moesten boeren een tribuut (belasting) aan hun vorst betalen. Dit kon in natura, in geld, maar ook in zogenaamde herendiensten. Zij moesten dan meewerken bij de aanleg van wegen en het onderhouden van een paleis.
De Nederlanders stelden zichzelf in de plaats van de Javaanse vorsten en eisten de herendiensten voor zichzelf op. Bovendien gingen zij deze diensten administreren en langzaamaan uitbreiden.
Rond 1860 ontstaat er in Nederland een enorm debat rond dit cultuurstelsel, waarbij de conservatieven er erg voor zijn en de liberalen juist erg tegen. Zij willen een vrije arbeidsmarkt inrichten. Ook in de kolonie.
Multatuli doet nu in het verhaal van Dros zijn intrede. Hij toont het zwalken van onze grootste schrijver, maar geeft hem op een belangrijk punt in het debat toch nog gelijk.
Multatuli verdedigde een op juiste wijze uitgevoerde cultuurstelsel. Volgens Multatuli zou de gewone Javaan in een "vrije arbeidsmarkt" onder de knoet van de inlandse "hoofden" leven. Historisch onderzoek heeft volgens Dros inmiddels het gelijk van Multatuli in dezen aangetoond.

In de volgende essays speelt de literatuur een steeds grotere rol. Eerste aan de hand van Multatuli. In het zesde essay gebruikt hij "De stille kracht" van Couperus om de verschillende percepties van macht tussen Europeanen en Javanen duidelijk te maken.
Hij doet in dit titel essay "Het angstzweet der kolonialen" een opmerkelijke observatie.

"Het is aannemelijk dat het inheemse gezag als zodanig onder de Nederlanders meer en meer metafysisch werd in reactie op de koloniale politiek om traditionele gebieders uit het domein van wereldlijk bestuur te verdringen.
Als dat waar is dan is het Oosten in de eeuwenlange koloniale ervaring allengs mystieker geworden, door toedoen van het Westen." (p.132)

De Javaanse geest lijkt niet echt ten onder te kunnen gaan. In de laatste drie essays komt de confrontatie met de Westerse moderne cultuur duidelijk naar voren.

In "Het aantal geesten is oneindig" beschrijft hij aan de hand van brieven hoe missionarissen zich uiteindelijk aan de Javaanse levenswijze aanpassen om succesvol te zijn.

In "Ik kan vaders noodlot niet zijn" kleurt Dros de strijd van de jonge vrouw en prinses Kartini rond 1900.
Zij wil zich ontworstelen en aan de traditie (adat) en eist een eigen rol op. De traditie is uiteindelijk toch sterker en zij wordt tegen haar zin in uitgehuwelijkt. Dros stelt haar en haar brieven als voorbeeld voor veel hedendaagse jonge vrouwen.

"Onze planeet telt vele Kartini´s. Ze hebben enige scholing gehad, ambiëren een vervolgopleiding, een maatschappelijke loopbaan en zekere onafhankelijkheid. Hun verwachtingen van de toekomst worden echter doorkruist door aanspraken uit hun traditionele, of nog vaker: neo- traditionele cultuur."

En hij besluit het essay met een onverbloemde oproep aan de overheid om deze "vrije" dochters tegen hun familie in bescherming te nemen.

Het boek eindigt met de zoektocht van de "Indische jongen" Rob Nieuwenhuys naar de juiste vorm van de roman over de zaak Born.
De schrijver Rob Nieuwenhuys kreeg het niet voor elkaar om al zijn literaire ambities met behulp van de dramatische intrige van de moordzaak op Born uit 1934 in een grote Indische roman te persen.
Nieuwenhuys wilde de Javaanse geest erin vangen, maar dit lukte niet. Dros meent dat een volgende poging niet zal lukken.

Met deze laatste verzuchting lijkt Dros aan te kondigen dat hij zichzelf niet in staat acht, ondanks alle studie over Indië, dat zijn zoektocht naar een dramatisch gegeven voor een grote Indische roman mislukt is.
Het lijkt een aankondiging dat zijn volgende roman de Javaanse geest niet als onderwerp zal hebben.
Hij heeft met dit boek prachtige historische essays geschreven die een evenwichtig beeld schetsen van drie eeuwen koloniale geschiedenis. Laat dat een troost zijn.

Daan Diederiks

© The Amsterdam Post

Oorlog als Initiatie naar Volwassenheid

1999-05-01T10:20:00.000+02:00

Zaterdag, 1 Mei 1999

Daan Diederiks

e enige tot nu toe echt succesvolle actie van Nederland in de Kosovo crisis is het inzamelen van knuffels en snoepgoed voor arme kleine kinderen. Met de komst van de stroom vluchtelingen als gevolg van de oorlog werd het Nederlandse hart voor kinderen weer wakker. De aanblik van onschuldige mensen die binnen vijf minuten huis en haard moeten verlaten en geen tijd krijgen om dierbare of noodzakelijke spullen mee te nemen is voor ons huisbankzitters ondragelijk.

Dat volwassenen evenveel lijden is even van minder belang, die redden zich geestelijk wel. Voor de kleine kinderziel echter is het een ramp en dus is er alle reden in actie te komen en met bananendozen gevuld met knuffels en snoep te sjouwen. Niet allerlei praktische spullen als een zaklamp, zakmes of beker staan voorop, maar de in weelde gehulde Nederlandse jeugd komt massaal in actie voor knuffels en snoep. Voor de Nederlandse ouders en scholen is het een uitgelezen kans een lesje barmhartigheid te geven.

De Kosovaarse jeugd leert in eerste instantie te overleven onder zeer moeilijke omstandigheden. Voor hen is er nauwelijks verschil tussen de kinderwereld en die van de volwassenen. Totdat de dozen met knuffels komen.

Wat de moderne westerse mens het meest aangrijpt is het verwaarloosde of uitgebuite kind. Het kind dat voor zijn of haar familie geld binnen brengt met werk in een derdewereld fabriek vervult de moderne mens met diepe afschuw. Vooral de vakbonden dragen deze gedachte, wellicht door hun historisch besef, fanatiek uit. Een kind hoort verstoken te blijven van zware arbeid, het hoort naar school te gaan. Het hoort een onbezorgde, vrolijke, bijna hemelse jeugd te hebben. De verantwoordelijkheid voor het gezinsinkomen is niet aan hen, maar aan de volwassenen. Verantwoordelijkheid is niet voor kinderen.

Met deze gedachten en gevoelens betoont de bijna 21ste eeuwse mens, zich een uitstekende leerling van een Verlichtingsdenker als Jean- Jacques Rousseau. De pedagoge Lea Dasberg ziet in haar inmiddels klassieke boek "Grootbrengen door kleinhouden" juist in deze gedachten en gevoelens de oorsprong van het pedagogisch regime, Jeugdland, dat sinds de 18de eeuw dominant is in de Europees westerse wereld. Een gedachte waarvan Jean- Jacques Rousseau één van de vaders was. Een gedachte die zo sterk is dat niets ons zo kan choqueren als schending ervan.

De Verlichting had voor de wijze waarop de mens zichzelf beschouwde grote gevolgen. Traditioneel was de mens een onderdeel van Gods plan, met de Verlichting ging men de mens van binnenuit benaderen. De mens is van nature goed, rationeel en bij de geboorte een tabula rasa, een onbeschreven blad. Dit had enorme gevolgen voor het grootbrengen, want nu moest er opgevoed worden tot een volwaardig ontplooid mens binnen de maatschappij en niet meer tot een afgericht mens ten dienste van de maatschappij. Er ontstond een scheiding tussen de wereld van de volwassenen en de kinderwereld. Langzaam aan kreeg Jeugdland haar vorm.

Lea Dasberg definieert Jeugdland als "een gebied in de tijd waarin een kind kan rijpen aan een gemeenschap van leeftijdgenoten die zich in dezelfde ontwikkelingsfase bevinden."

Zij neemt de ontwikkeling van Jeugdland als uitgangspunt om te onderzoeken of de constructie van het zonnige en onbezorgde jeugdland de oorzaak is van veel hedendaagse jeugd- en jongerenproblemen.

In haar visie ontwikkelde het idee jeugdland zich in de afgelopen twee en een halve eeuw ongunstig voor het volwassen worden. In eerste aanleg hoefden jongeren voorlopig niet volwassen te zijn, vervolgens mochten zij het niet, waarna jongeren het ook niet meer wilden en nu zijn wij bij het stadium aangekomen dat jongeren niet meer volwassen kunnen worden. Volwassenheid is volgens Dasberg verantwoordelijkheid dragen buiten het beschermde eigen milieu.

Voor de Verlichting werden kinderen al vrij jong de arbeidsmarkt opgeschopt. Kinderen moesten vaak verantwoordelijkheid voor zichzelf nemen. De hoogste kringen vormden hierop een uitzondering. Deze uitzondering is in feite in de loop van de tijd tot norm verheven. Allereerst werd in de hoogste kringen een apart kinderdomein geschapen. Kinderen kregen een eigen kamer, met eigen personeel en eigen speelgoed. Het is het verschil tussen de opvoedingsmogelijkheden van de hoogste en de laagste klassen die het jeugdland- idee heeft versterkt. Vanuit de hogere kringen keek men met afschuw naar arbeiderskinderen en vormde een ideaalbeeld voor het eigen kroost en omgekeerd keken de arbeiders met jaloezie naar de weelde waarin de leeftijdgenootjes opgroeiden. Toen de economische en politieke situatie het in de loop van de 19de eeuw mogelijk maakte kwam er dan ook een emancipatie beweging opgang onder andere ten behoeve van het kind. Terecht legt Dasberg nadruk op de klasse verschillen in de opvoeding, de emancipatie van het kind en de economische en politieke verzelfstandiging van de arbeiders, die jeugdland pas echt in de hele maatschappij ingang kon doen vinden, of met andere woorden, het kind kon emanciperen, kon beschermen en een eigen wereld kon geven. Het kind hoefde even nog niet volwassen te worden.

In de 19de eeuw mocht het kind niet meer volwassen worden in de eerste plaats onder invloed van de Victoriaanse anti- seksuele moraal tot een vastgestelde en sociaal geaccepteerde leeftijd werd bereikt en de geheimen van de seksualiteit ontbloot mochten worden. In de tweede plaats moest het kind kind blijven want het moest naar school en werd zo buiten de volwassen maatschappij gezet. Ook hier signaleert Dasberg een groot verschil tussen de bourgeoisie en de arbeiders. Jeugdland was voor de laatsten veel korter. De arbeiders kinderen moesten op jonge leeftijd bijdragen aan het gezinsinkomen. Naar school gaan bleef een luxe.

In de tweede helft van de 19de eeuw komt de jeugdbeweging op. Na het gezin en de school het derde 'milieu' van jeugdland. Naar Dasbergs idee is de jeugdbeweging de uitdrukking van het niet meer mee willen doen met de volwassen wereld. De jeugdbeweging komt op "uit onbehagen over de maatschappelijke toestanden en verhoudingen, [dat] een verlangen inhield naar een nieuwe mens en een nieuwe gemeenschap." Zoals zij Ger Harmsen citeert. De jeugdbewegingen hebben altijd een zekere autonomie gehad. Toch waren zij ook altijd afhankelijk van een grotere 'volwassen' maatschappelijke groepering, zij het religieus, zij het in het interbellum duidelijk politiek van alle gezindten. De jeugdbeweging werd op afstand door volwassenen bestuurd en was een belangrijk vehikel van normen en waarden overdracht. Dit neemt niet weg dat er binnen de jeugdbewegingen een bepaalde afkeer was van volwassenen en dat het directe bestuur door de jeugdigen zelf gedaan werd. Daarmee oefende de jeugdigen zich al in het besturen en bestuurd zijn.

Het lijkt mij dat er nog een onderscheid is tussen de jeugdbeweging van voor de eerste wereldoorlog en die van het interbellum. Die van voor de oorlog was politiek neutraal of zeer naïef idealistisch, die van erna werd getekend door de verschrikkingen van de oorlog en zeer antagonistisch tegenover de beweging van de andere politieke kleur, zij het socialistisch, katholiek of protestant, of fascistisch zoals in Duitsland.

Na de tweede wereldoorlog kwam de neergang van de jeugdbewegingen. De nazi's hadden pijnlijk duidelijk gemaakt dat zij voor velen geen verschil wensten te maken en dat een beschermd jeugdland niet bestaat. Bovendien brachten zij de jeugdbewegingen in ernstig diskrediet door ze schaamteloos te misbruiken voor hun ideologische en oorlogsdoelstellingen.

Het lijkt wel of er op dit punt in Dasberg's theorie een gat in de tijd zit en een foute interpretatie. Want de jeugdbeweging lijkt mij niet een teken dat de jeugd niet volwassen wilde zijn, maar juist niet mocht zijn. Door de catastrofes die de jeugd vervolgens aan den lijve in het begin van de 20ste eeuw ondervond werden zij gedwongen zich volwassen te gedragen en verantwoordelijkheid te nemen voor het eigen leven en dat van hun kinderen. Het is deze generatie geweest die hun kinderen weer een beschermt jeugdland wilden geven en daar zo extreem in is geworden dat deze kinderen niet meer volwassen konden worden. Het meest sprekende voorbeeld is de anti- autoritaire opvoeding. Iedere autoriteit was immers een uiting van op z'n minst een latent fascisme. Eind zestiger en zeventiger jaren werden de spraakmakende kringen door deze gedachten beheerst. Alles stond ter discussie, aan alles werd ineens door een enorme grote groep jong volwassenen getwijfeld. In hun gedrag en uitingen toonden zij een immense afkeer van oubollige, belegen, cynische en realistische volwassenheid. Wijzend naar het verleden en de mooie toekomst die het 'nieuwe' denken bracht moest er een revolutie komen. Toen die uitbleef en de harde werkelijkheid een enorme periode van ontzaglijke economische neergang inhield was het voor hun kinderen de taak zich aan de 'onvolwassen' dromen van hun ouders te ontworstelen.
Zo ontstond er in het begin van de jaren tachtig een enorme splitsing onder de jongeren. Aan de ene kant de spraakmakende krakers die de revolutie van hun ouders, of juist vaak de revolutie die hun ouders gemist hadden, door de economische neergang en oplevende koude oorlog zeer grimmig probeerden voort te zetten en uiteindelijk door burgemeester Polak en Jan Schaeffer een halt toe geroepen werden. Aan de andere kant de jongeren die keihard gingen studeren, niets anders voor ogen hadden dan hun C.V. en wisten in een ongekende ratrace betrokken te zijn en daar naar handelden. Performance was voor hen het enige dat telde.

De alternatievelingen, de krakers, de biologisch- dynamische freaks en al die anderen die anders wilden zijn dan mainstream probeerden een eigen volwassenheid te ontdekken. Lea Dasberg doet daar nogal minachtend over. Zij ziet alleen de subculturen die zich ingroeven in loopgraven. Zij ziet niet de jaren zestig generatie die zo vervuld was van het eigen succes en de eigen geweldigheid dat zij om de eigen positie te behouden de jongeren alleen de loopgraven in konden drijven.

In het laatste hoofdstuk wreekt zich haar geringe inspanning om te omschrijven wat nu onder volwassenheid verstaan moet worden. Haar definitie van 'verantwoordelijkheid dragen buiten het eigen beschermde milieu', is veel te beperkt. Veel jaren zestig ouders dachten er inderdaad zo over. 'Het kind is achttien, nu is het zelfstandig en kan ik mijn eigen leven onbelemmerd voortzetten.' Opvoeden was het kind zo min mogelijk belemmeren met autoriteit. Dat het kind behoefte had aan de juiste soort autoriteit werd heel diep weggestopt, omdat dan de eigen verantwoordelijkheid genomen moest worden en vooral het eigen ik ter discussie kwam. Het ik tijdperk was niet zozeer dat van de jongvolwassenen, maar van de ouders die zich maar belemmert voelden door hun kroost en de verantwoordelijkheid die dat over hen afriep, om vervolgens in de media naar de illusieloze, luie en egoïstische jeugd te wijzen.

Dasberg schrijft wel dat de historische continuïteit doorbroken werd in de idee dat elke generatie de volgende generatie opleidde tot het verantwoordelijkheidsbesef dat maatschappelijke taken overgenomen moesten worden, maar juist op dit punt stelt het boek teleur op twee punten. In de eerste plaats is zij te summier over wat volwassenheid is en in de tweede plaats minimaliseert zij de rol van de man, de rol van de vader. Zij constateert dat de man bijna geen rol heeft en dat het bij volwassenwording in de toekomst gaat om een strijd rond de rol van de moeder en dat de vader als identificatie figuur heeft afgedaan.

Vanuit mijn manlijke perspectief slaat zij hier de plank volkomen mis. Naar ik vermoed uit een jaren zestig gevoel van feministische hoogmoed spreekt zij alleen de vrouw aan als pedagoog om opvoedkundige problemen in jeugdland aan te pakken. Wat zij niet ziet is dat de huidige problemen in jeugdland voornamelijk betrekking hebben op jongens.

Meisjes staan bij iedereen in de positieve aandacht en krijgen zeer veel positieve rolmodellen voorgeschoteld. De jongens hebben te maken met de afwezige vader, de vader die het opvoeden aan de moeder overlaat ondanksde duobaan. De vader die in een feminiserende samenleving worstelt met zijn eigen manlijkheid en daarmee met zijn volwassenheid. De worsteling met de manlijkheid is vrij fundamenteel en heeft alles met modernisering in economie en techniek te maken.

Dat neemt niet weg dat haar conclusie dat jeugdland in de maatschappij geïntegreerd moet worden om de continuïteit in de samenleving te waarborgen en weer tot een vanzelfsprekende volwassenheid te komen terecht is. Haar oproep aan de pedagogen het voortouw te nemen de politiek te overtuigen dat het kind als schakel naar de toekomst het waard is onze laatste cent in te investeren klinkt machteloos strijdbaar.

Het zijn vooralsnog oorlogen die de veertigers van nu de volwassenheid in duwen. Het zijn oorlogen die politici hun adolescenten naïviteit doen verliezen. Of om met Thom de Graaf te spreken naar aanleiding van de Kosovo- oorlog: "elke generatie heeft het recht om naïef te zijn om vervolgens tot het besef te komen dat de wereld toch anders in elkaar zit."

Lea Dasberg, Grootbrengen door kleinhouden als historisch verschijsel,
Uitgeverij Boom, ISBN 90-6009-591-x