Raymond, Middeleeuws bestuurder in tijden van oorlog

Titel: Raymond, ´de kathaar´
Schrijver: Dominique Baudis

Van tijd tot tijd verblijf ik in de Pyreneën, vlakbij Montsegur, in het hartland van wat ooit ´Katharenland´ was.

Katharen waren tussen de tiende en de 12de eeuw christenen die een andere kijk op het geloof hadden dan de katholieken uit Rome onder aanvoering van de Paus. Zij zijn de eersten die onder Rome´s banier op geweldadige wijze door kruisridders zijn uitgeroeid.
De plaatselijke overheid gebruikt tegenwoordig de katharen geschiedenis om toeristen te trekken. Er zijn katharen routes langs ruines van katharen kastelen en er is een katharen wandelweg, die na 1000 jaar waarschijnlijk alleen in de verbeelding het label ´kathaar´ verdient.

Dit neemt niet weg dat de kathaarse geschiedenis fascinerend en dramatisch is.

De strijd voltrok zich op verschillende niveau´s. Er was een intellectuele strijd over de juistheid van het ene of andere geloof.

Er was morele strijd over de manier waarop men behoorde te leven. Velen veroordeelden de overvloedige levensstijl van de katholieke priesters.

En er was politieke strijd over wie nu eigenlijk de baas was, de geestelijkheid met bovenaan de Paus, of de wereldlijke heersers als koningen en edelen.

Tenslotte was er nog de daadwerkelijke lijfelijke strijd die we ookwel oorlog noemen. Een oorlog die gevoerd werd door kruisridders uit noord Europa tegen veelal ongewapende burgers. Zij zagen in de kruistocht tegen de katharen een mooi excuus om een stad als Beziers met 20.000 zielen volledig te vernietigen, met burgers en al. Zij gooiden willekeurig mensen op brandstapels die niet aan hen onderworpen wilden worden en straften opstandelingen meedogenloos. Tenslotte namen zij de landerijen en bezittingen van de ketters in. Dit alles met de goedkeuring van de Roomse Paus.

Midden in dit geweld stond Raymond VI, Graaf van Toulouse. Hij was geen kathaar, of bonne home, goede mensen, zoals zij zichzelf noemden, maar een open en vrijdenkend katholiek bestuurder van een stad waar veel mensen van verschillende pluimage woonden. Hij zag het als zijn plicht om voor al deze mensen op te komen.

Hij weigerde hen op bevel van de Paus te vervolgen. Daarom werd hijzelf vervolgd en tot kathaar bestempeld. Een dodelijk label.

Over deze graaf gaat het prachtige boek ´Raymond, “de kathaar”´ van Dominique Baudis, zelf voormalig Burgemeester van Toulouse.

In een meeslepende eenvoudige stijlvertelt Baudis het verhaal vanuit de bedreigde graaf Raymond VI zelf. Dit levert mooie beschrijvingen op van de politieke dilemma´s van een middeleeuwse graaf.

Zo voldoet Raymond VI niet aan de wens van de Paus en zijn gezanten, maar geeft hij ook geen gehoor aan zijn mensen om maar direct oorlog te gaan voeren. Die wil hij juist uit alle macht voorkomen, hij is daarvoor bereidt zijn goede naam op het spel te zetten en zich door de kerk te laten vernederen.

Hij is een handige alliantie bouwer. Zo is hij leenman van de koning van Aragon, Pierre II, die zijn plicht als Suzerein opvolgt en Raymond in een slag komt helpen. Door een onbesuisde actie sterft Pierre op het slagveld. Het is het dramatisch hoogtepunt van het boek. Alles lijkt verloren. De geweldadige Usurpator Simon de Montford lijkt te winnen.
Maar door slim politiek te opereren weet Raymond Toulouse opnieuw in te nemen en de usurpator de definietieve genadeslag toe te dienen.

Raymond sterft in ouderdom in zijn vrije Toulouse.

Het is zijn zoon Raymond VII die uiteindelijk de laatste katharen bij Montsegur vernietigt. De verbranding van 205 ´goede mensen´ op het veld buiten het kasteel op 16 maart 1244 haalt het boek niet meer. Daarvoor moet de lezer elders te rade.

Bij het naderen van het jaar 2000 kondigde de Paus aan dat de kerk vergeving vroeg voor alle misstappen die zij begaan had. Ik hoop dat hij ook de kathaarse geschiedenis in gedachten had. Hoewel de kerk zonder deze kruistocht nooit zou zijn wat het eeuwen later zonder ketters geworden is.

Dominique Baudis weet op meeslepende wijze een gecompliceerde geschiedenis in een onderhoudend boek te vatten.
- posted by DD @ 12:41 AM