WTO als wereld EU

EU handels Commissaris Pascal Lamy faalde op de handelsconferentie in Cancún in 2003. Hij gleed niet uit over bananen, maar struikelde over katoenbalen.

De Afrikaanse katoenproducerende-landen eisten jaarlijks 300 miljoen dollar compensatie voor het exportverlies door katoensubsidies van de VS en de EU. Deze twee grote handelsblokken hebben niet veel katoenboeren. Toch geeft bijvoorbeeld de EU 900 miljoen Euro uit aan katoensubsidies, twee euro tachtig per kilo.

De Europese Unie zag wel wat in de Afrikaanse voorstellen, maar EU onderhandelaar Pascal Lamy verbond aan een oplossing vier andere onderwerpen. Hij wilde gesprekken starten over regels voor investeringen, mededinging, douaneregels en overheidsopdrachten.

De minst ontwikkelde landen (MOL´s in jargon) en opkomende landen als Brazilië en India verzetten zich hier tegen, met het gevolg dat de top mislukte. De Nederlandse minister van Economische zaken Brinkhorst legde de schuld volledig bij de G21, de minst ontwikkelde landen. Hij noemde hen een "destructieve kracht".

Anderen zagen in Cancún juist het begin van nieuwe krachtsverhoudingen in de internationale handelsbetrekkingen. Eindelijk konden ontwikkelingslanden een gezamenlijke vuist maken.

Het Vrijhandelssysteem

De voorloper van de WTO (World Trade Organisation) werd vlak na de tweede wereldoorlog opgericht om de wereldhandel te liberaliseren. Handelsbelemmeringen, zoals douanetarieven en importbeperkingen, moesten opgeheven worden. De grondgedachte hierachter is dat als iedereen zich toelegt op dat wat hij of zij relatief het beste kan, het gezamenlijke inkomen stijgt. Voorwaarde is dan wel dat handel niet belemmerd wordt door politieke overwegingen zoals marktbescherming en subsidies.

Ondanks de mislukking van Cancún kan de liberalisering van de wereldhandel in WTO verband zeker als succes gezien worden. De enorme groei van de wereldhandel, de welvaartsgroei die daardoor in de meeste landen het gevolg is en de wens van landen als China en Rusland en vele kleine anderen om deel uit te maken van de WTO familie bewijzen dit. In feite is het een succes dat te vergelijken is met de groei van de Europese Unie. De landen die er buiten blijven voelen zich benadeeld.

Toppositie vacant

De strijd om de opvolging van de huidige WTO topman is van start gegaan.

De huidige baas, de Thai Supachai Panitchpakdi, stapt in augustus 2005 op na een kort mandaat van drie jaar. Normaal blijft een WTO Directeur-Generaal 6 jaar in functie, maar de WTO leden konden in 1999 niet kiezen tussen hem en de Australiër Mike Moore. Na een bitter gevecht besloot men alle twee drie jaar aan te stellen.

Kandidaat Lamy

De Franse regering heeft de voormalig EU Commissaris van handel, Pascal Lamy, voorgedragen om Panitchpakti op te volgen. De Europese Unie heeft zich al achter Lamy geschaard. Ook de Verenigde Staten schijnen niet negatief tegenover de diplomatieke Lamy te staan.
Verschillende ontwikkelingslanden staan niet te juichen en schoven hun eigen kandidaat naar voren. Zo is er een Braziliaanse kandidaat, de WTO-ambassadeur Luiz Felipe de Sexas Correa, de Mauritiaan Jaya Krishna Cuttaree, een Keniaanse kandidaat, Mukhisa Kituyi en een Uruguayaan Carlos Perez del Catillo.

Vooral een kandidaat uit de ontwikkelingslanden betekent een rem op de agenda van de Europese Unie en de Verenigde Staten, aldus James Shikwati van de Keniaanse ngo IREN(Inter Region Economic Network).

Volgens een EU woordvoerder doet niet ter zake uit welk land de nieuwe topman afkomstig is, alleen de kwaliteit en de toewijding van de kandidaat zijn relevant.

Denkraam Lamy

Voormalig EU Commissaris Pascal Lamy is in ieder geval een toegewijd man, als je zijn dit jaar gepubliceerde boek, "Europa als wereldmacht", mag geloven.

In zijn boek beschrijft Lamy zijn carrière op aansprekende en spannende wijze vanaf zijn aantreden als EU Commissaris van handel tot vlak voor de top van Cancún.

Het boek is te vroeg geschreven. In Cancún immers vond hij zijn voorlopig Waterloo. Juist op deze top sneuvelden zijn voorstellen om de WTO regelgeving te verbreden naar onderwerpen die de globalisering kunnen beheersen. Toch is het boek de moeite waard omdat het inzicht geeft in het denkkader van Lamy.

Loopbaan open technocraat

Lamy is het type slimme en betrokken Fransman die ondanks zijn technocratische air een sfeer van openheid en vertrouwen weet te wekken.

Hij was tien jaar kabinetschef van Jacques Delors, die hij bewonderde. Na zijn vertrek uit Brussel in 1995 werd Lamy door de Franse regering gevraagd het door schandalen en faillisementen geteisterde Crédit Lyonnais te redden. Hij bracht de staatsbank in 1999 naar de beurs. Op de dag van de eerste notering kondigde de Franse regering aan dat hij benoemd zou worden tot EU Commissaris. Het tekent de sociaal-democraat Lamy dat hij een benoeming alleen aanvaardde als hij de belangrijke handelsportefeuille zou krijgen.

Toegewijd aan beheersing globalisering

Lamy ontpopt zich in "Europa als wereldmacht" als een ouderwetse sociaal-democraat die gelooft in de maakbaarheid van de samenleving. Zeker als hij spreekt over globalisering. Hij verwijst dan naar de voormalige Franse premier Lionel Jospin, die zei; "Deze globalisering zal worden wat wij ervan maken."

Dit geeft de richting aan van zijn denken. Als EU Commissaris komt hij in Seattle, Doha en al de andere conferenties veel sociaal-economische en ontwikkelingsproblematiek tegen. Steeds meer komt hij tot de overtuiging dat "globalisering alleen vrucht af kan werpen als wij haar beheersbaar maken, als iedereen het gevoel krijgt er voordeel bij te hebben."

Handel speelt naar zijn idee wel degelijk een hoofdrol bij ontwikkeling en internationale arbeidsverdeling, maar deze kan ook "een cynische metgezel zijn van vernedering die vroeg of laat tot een uitbarsting van geweld leidt."

De wereldhandel moet in zijn visie daarom een betere economische en sociale cohesie op aarde tot doel hebben.

Het moet daarom voor Lamy nogal wrang zijn geweest dat de conferentie in Cancún afketste op de nadere regulering van de globalisering die hij in Doha nog succesvol voorstelde.

Bij de formulering van de agenda van de nieuwe onderhandelingsronde (de Doha ronde) zette hij in op een grotere samenhang tussen ontwikkelingsbeleid, sociaal-beleid en handelsbeleid, juist om negatieve sociale gevolgen, zoals kinderarbeid, van globalisering tegen te gaan. Bovendien wilde hij dat de handelsrelaties een bijdrage zouden leveren aan economische-, ecologische-, en sociale duurzaamheid.

De conferentie in Doha, Qatar, werd in november 2001 gehouden. Net twee maanden na de val van de Twin Towers. De aanslag droeg bij aan de aanvaarding van zijn vooruitstrevende plannen. Er heerste een besef dat de aarde multilateraal moet worden bestuurd. Verder waren na het debacle van Seattle de gedachten gerijpt en was de noodzaak van verdere wereldregulering steeds duidelijker geworden. Volgens Lamy hebben de debatten die door de vele actie-groepen en ngo´s gestart waren daar zeker aan bijgedragen.

In augustus 2004 hield de WTO een conferentie in Genève ter redding van de Doha ronde na het debacle in Cancún. Dat is toch nog gelukt. Vooral de EU en de VS hebben concessies gedaan. De afbouw van landbouwsubsidies staat definitief op de agenda en de voorstellen van Lamy zijn er voorlopig vanaf. Er wordt nog gepraat, de ambities zijn alleen lager. Wie weet kan Lamy zijn voorstellen als nieuwe topman vanaf 2006 toch nog waarmaken.

Europa als wereldmacht

In de vijf jaar als EU handelscommissaris leert Lamy de kracht van Europa kennen. Hij beschrijft fraai hoe op de spannende momenten op internationale conferenties de Europese eensgezindheid de doorslag kan geven. Daarbij helpt, dat meer dan de Amerikanen, de Chinezen en de Indiërs, Europeanen de natiestaat in zekere zin voorbij zijn. De Europese wereld is met z´n duizenden instellingen en overeenkomsten transnationaal geworden. En Europa geeft met dit model het moderne en nieuwe voorbeeld voor de wereld, aldus Pascal Lamy. Wat in Europa de laatste vijftig jaar tot stand is gebracht, moet nu op wereldschaal opgebouwd worden.

Lamy is een man met ambitie. De WTO als wereld EU. Mijn zegen heeft hij.

Daan Diederiks

- posted by DD @ 7:00 PM