meedoen
meer werk
minder regels

HOOFDLIJNENAKKOORD VOOR HET KABINET CDA, VVD, D66

16 MEI 2003

Veiligheid en justitiële keten

Een effectievere aanpak van criminaliteit is nodig. Dat vergt meer aandacht voor overdracht van waarden en normen, preventie, aanpak van asociaal gedrag en vandalisme, resocialisatie (zoals Glenn Mills-scholen en Den Engh), slachtofferzorg, het tegengaan van verloedering van de publieke ruimte en handhaving van beleid en regels. Intensiveringen in preventie en de justitiële keten zijn prioriteit. Het vigerende veiligheidsplan zal worden uitgevoerd en aangevuld. De middelen die extra ter beschikking worden gesteld voor knelpunten in diverse onderdelen van de justitiële keten, zullen op elkaar worden afgestemd. Daarbij zal een accent worden gelegd op preventie, de rechterlijke macht (zittende en staande magistratuur) en het gevangeniswezen, alsmede op enkele knelpunten bij de politie. Bovendien is in alle onderdelen van de keten verbetering van efficiency mogelijk.

De overheid kan wetten en regels niet handhaven als burgers en bedrijven zich daarvoor niet in de eerste plaats zelf verantwoordelijk achten. Naleving is primair, zichtbaar en merkbaar toezicht daarvoor voorwaarde, handhaving is sluitstuk. Zo is het de taak van ouders, gesteund door de sociale omgeving, om hun kinderen op te voeden. Er moet een systeem van jeugdzorg zijn, waarin bij probleemsituaties tijdig ondersteuning wordt geboden en adequaat wordt ingegrepen om ernstige schade te voorkomen (opvoedingsondersteuning, gezinscoaches). Kinderen en gezinnen mogen niet tussen wal en schip raken door afstemmingsproblemen tussen departementen, bestuurslagen en jeugdzorginstellingen. Als onderdeel van een goed preventiebeleid moeten gemeenten in samenwerking met woningbouwcorporaties en opvanginstellingen zorgdragen voor voldoende maatschappelijke opvang, die 24 uur per dag toegankelijk is bij crisissituaties.

Het functioneren van de politie kan en moet effectiever en efficiënter. Daarvoor ligt een nadrukkelijke opdracht bij de korpsen zelf. Ook bij de komende CAO-onderhandelingen zal dit inzet zijn. Toezichthouders - onder regie van de politie - moeten de politie in staat stellen zich te concentreren op haar eigenlijke kerntaak en de goede uitvoering daarvan. Daartoe kunnen gemeenten de opbrengst van bestuurlijke boetes inzetten. Om de politie te ontlasten zal grootschalige politie-inzet bij manifestaties worden teruggedrongen; een voorstel voor bijdragen aan de politiekosten bij commerciële manifestaties wordt voorbereid. Er komt een algemene identificatieplicht, waarbij iedereen van 14 jaar en ouder een identificatiebewijs bij zich moet hebben (draagplicht), dat getoond moet worden wanneer politie en andere toezichthouders bij de uitoefening van hun taken daarom vragen. Het kabinet zal te zijner tijd op basis van de resultaten van een evaluatie bezien of deze leeftijdsgrens aanpassing behoeft. De mogelijkheden voor het toepassen van preventief fouilleren zullen worden uitgebreid met specifieke openbaar-vervoerstrajecten en vervoersassen. Het nieuwe kabinet gaat door op de ingeslagen weg naar versterking van de beheersbevoegdheid van de minister van BZK inzake de politie en de vorming van een nationale recherche. In 2004 vindt een evaluatie naar het functioneren van de politie plaats om te bezien of verdergaande organisatorische maatregelen nodig zijn.

Het kabinet zal inzetten op een harde aanpak van de productie van en handel in harddrugs, in het bijzonder XTC. Luchtvaartmaatschappijen worden verantwoordelijk gesteld voor het uitvoeren van controles waardoor drugssmokkelaars geen gebruik kunnen maken van hun vluchten. Bij het herhaald tekortschieten van de inspanningen van een luchtvaartmaatschappij zullen sancties volgen, waaronder de intrekking van landingsrechten. Heroïneverstrekking onder strenge medische begeleiding aan zeer zwaar verslaafden voor wie geen andere behandelings-mogelijkheden meer openstaan (met nadrukkelijke aandacht voor een individueel behandelplan), zal in de huidige omvang worden voortgezet. Te zijner tijd zal op basis van de resultaten van een evaluatie worden bezien of dit beleid zal worden aangepast. Het kabinet treedt in overleg met gemeenten teneinde coffeeshops in de buurt van scholen en in grensgebieden terug te dringen.

Binnen en buiten de overheid moeten hoge eisen worden gesteld aan integriteit en dienen corruptie en fraude met harde hand te worden tegengegaan en bestreden. Het kabinet zal een strikt integriteitsbeleid voeren binnen de overheid en zorgdragen voor effectief toezicht op de financiële markten. Daarnaast dienen fraude en uitbating van illegalen door werkgevers en huisjesmelkers krachtig bestreden te worden. Bescherming van de persoonlijke levenssfeer komt een ieder toe, maar mag worden doorbroken indien wetshandhaving en bestrijding van criminaliteit dat vereisen. Uitgangspunt is daarbij dat belemmeringen voor informatieuitwisseling die een effectieve aanpak van criminaliteit en misbruik van sociale zekerheid verhinderen, worden weggenomen.

De rechterlijke macht moet in haar algemeenheid ontlast worden van minder zware zaken (door afdoening buiten rechte door politie en openbaar ministerie, bestuurlijke handhaving, mediation, arbitrage, klachtencommissies en dergelijke). De leden van het openbaar ministerie zullen zich moeten specialiseren om doeltreffender complexe zaken tot een veroordeling te kunnen brengen. Op een aantal terreinen is, gelet op de grote maatschappelijke problemen, hardere bestraffing nodig. Daarbij is een hogere strafmaat nodig voor recidive en draaideurcriminelen alsmede voor misdrijven waarvan kinderen het slachtoffer zijn. Een effectievere aanpak van huiselijk geweld is nodig (daderbehandeling, uithuisplaatsing e.d.). Vervroegde invrijheidstelling moet worden vervangen door een systeem waarbij invrijheidstelling een voorwaardelijk karakter krijgt en van rechtswege vervalt bij hernieuwd delinquent gedrag. De capaciteit van het gevangeniswezen zal worden vergroot. Meer gedetineerden op één cel wordt mogelijk voor kortgestraften en voorlopig gehechten, mits er geen onverantwoord risico is voor gedetineerden en bewakers, en de cellen daarop zijn aangepast. Er komt meer capaciteit voor de strafrechtelijke opvang van verslaafden. De positie van het slachtoffer wordt versterkt. Het kabinet treedt in overleg met de Nederlandse Orde van Advocaten over de versterking van de rechtsbijstand aan minder draagkrachtigen.