Congres toespraak september 1994 ( Congres ter goedkeuring kabinet Kok).

November 1989. Ik zat bij de radio en huilde. Fred Strobands deed live verslag vanuit Praag van de bevrijdingstoespraak van Dubcek. Een volk bevrijdde zich van het dwang- communisme. De koude oorlog liep ten einde.

Ik breng deze geschiedenis naar voren omdat ik er van overtuigd ben dat zonder deze wereldschokkende gebeurtenissen dit sociaal- liberale kabinet er nooit zou zijn geweest. Het liberalisme won aan prestige en kracht, ook binnen het linkse denken. En tegelijkertijd konden liberalen nu zonder rondwarende spoken erkennen dat de sociaal- democratie een verlichtings stroming is met een eigen gerechtvaardigd belang.

In het licht van de geclaimde "overwinning" van het liberalisme is het zelfs opmerkelijk dat in oost- europa de sociaal- democraten weer terug komen. Er blijft behoefte aan een actieve overheid, een overheid die het markt- mechanisme hanteert als doelmatig instrument, niet als doel opzichzelf.

De privatisering van "het water" in Engeland is van dit doel opzichzelf een afschrikwekkend voorbeeld.

Dat een gerechtvaardigde spreiding van inkomen, kennis en macht de grote doelen zijn in binnenlandse- en buitenlandse politiek blijft voor mij overeind staan. De middelen daartoe en de mate waarin staan echter meer dan ooit open voor een fair debat. En de test voor dit kabinet wordt de evaluatie van 1996.

1996. Wat te doen als in '96 blijkt dat het huidige systeem van de sociale zekerheid niet meer past op het economische bestel en dat van de 21ste eeuw? Moet er dan simpelweg in hoogte en duur gehakt worden? Is het mini- stelsel dan het enige alternatief? Modderen wij, PvdA, verder met het huidige systeem of kunnen we nog iets anders verzinnen?

Ja, dat alternatief is er en heet het basis- inkomen.

De tijd dat het basis- inkomen een klein- links hobby- standpunt is ligt al ver achter ons.

Het CPB heeft de Negatieve Inkomsten Belasting, een basisinkomen variant, zelfs in haar Balanced Growth scenario opgenomen.

In 1988 merkte Wolfson in zijn boek "Publieke sector en Economische orde" al op "het blijft merkwaardig dat de stelselherzienig niet is aangegrepen voor een nader onderzoek naar de negatieve inkomsten belasting".

Wolfson noemt het merkwaardig, ik noem het een misser. De partij en dit kabinet kunnen deze misser herstellen.

Het lijkt mij danook de hoogste tijd dat over het basisinkomen binnen de partij en met de samenleving een fundamenteel debat ontstaat.

De hervorming van het sociaal- zekerheidssysteem denkt het kabinet in 1997 afgerond te hebben. Dat is onmogelijk. Hier zijn minstens twee kabinetsperioden voor nodig en dat is nog krap.

Ik zou het al knap vinden als dit kabinet de richting voor de 21ste eeuw aan kan geven.

Tenslotte nog dit. In 1913 stemde het congres van de SDAP tegen deelname aan het kabinet, ondermeer omdat het staatspensioen niet op het programma stond. Drees wist dit 35 jaar later te bereiken.

Nu zou het een ongeloofelijke blunder zijn om het sociaal- liberale ministerie- Kok hier weg te stemmen. Bolkestein moet het nachtwakerstaat liberalisme overwinnen, en wij de geest van Troelstra.

De afdeling binnenstad van Amsterdam stemt voor.

Het debat kan beginnen.