First Net Print, Friday, March 21, 2003

ONGECORRIGEERD STENOGRAM 
(Aan dit verslag kunnen geen rechten worden ontleend)
2002-2003
50ste vergadering
Dinsdag 18 maart 2003
14.00 uur

De heer Marijnissen (SP): Voorzitter. Vorige week was Kofi Annan in ons land. Nog geen 100 meter verderop, in de Ridderzaal, was hij aanwezig bij de beëdiging van de rechters van het Internationaal Strafhof, de nieuwe loot aan de stam van het volkenrecht en de internationale rechtsorde. De minister-president was ook bij die gelegenheid aanwezig. In zijn speech refereerde hij terecht aan onze grote zeventiende-eeuwse denker en vader van het internationale recht Hugo de Groot. De vraag dringt zich evenwel op of de Nederlandse regering handelt in de geest van Hugo de Groot wanneer zij steun toezegt aan een militaire aanval van de VS op Irak. Daarover zal ik straks meer zeggen.
Ons land is klein en het beslist niet over de vraag of er oorlog komt. De Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk zijn de landen die hebben aangekondigd, nog deze week een preventieve oorlog te willen beginnen tegen Irak. Zij doen dat zonder de uitdrukkelijke toestemming van de Veiligheidsraad. Er wordt veel gesproken over alle eerdere resoluties die de Veiligheidsraad aangaande Irak heeft aangenomen. Die zouden voldoende juridische rechtvaardiging bieden voor een gewapend ingrijpen. Veel vooraanstaande juristen over de gehele wereld zijn het uitdrukkelijk oneens met die stelling. Nog belangrijker is de vaststelling dat ook de meerderheid van de Veiligheidsraad het daarmee oneens is. Ook om die reden hebben de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk en Spanje afgezien van een stemming in de Veiligheidsraad over hun concept-resolutie.
De Verenigde Staten hebben vanaf een half jaar geleden steeds gezegd dat een oorlog tegen Irak onvermijdelijk is. Al in de herfst van het vorig jaar steunde het Amerikaanse congres een resolutie waarmee de president werd gemachtigd om alles te doen tegen Saddam Hoessein wat hem goeddunkte, desnoods zonder toestemming van de Veiligheidsraad. Vanaf dat moment is ook de militaire opbouw in de regio begonnen. Gewild of ongewild is de wereld toen al op het spoor gezet van een oorlog tegen Irak. Het opbouwen van de dreiging was vanaf het allereerste begin natuurlijk niets anders dan een voorbereiding op de oorlog. Daarom kon het ook een dreiging worden genoemd.
De Veiligheidsraad besloot om de lijn van de Verenigde Staten niet te steunen en stelde zijn hoop op wapeninspecties en wapenvernietiging. De SP-fractie had graag gezien dat daaraan waren toegevoegd een opsporingsbevel tegen Saddam Hoessein en zijn handlangers en het instellen van een Irak-tribunaal. Laat één ding duidelijk zijn: het vertrek van de dictator Saddam Hoessein zou een zegen zijn voor het Irakese volk en de regio. Ook over de biologische en chemische wapens is de SP-fractie duidelijk geweest: die horen niet in Irak, net zo min als in andere landen.
De Verenigde Staten waren nog wel bereid om de Veiligheidsraad een kans te geven, maar hebben nu toch besloten om het pad van de diplomatie en de samenwerking te verlaten en te kiezen voor een oorlog. De ware aard van "pax americana" etaleert zich brutaler en vastbeslotener dan wie dan ook voor mogelijk had gehouden. De enige reden is dat men er de militaire en economische macht voor heeft. De politieke macht ontbreekt en het morele gezag eveneens. Op het laatste heeft men evenwel iets gevonden: mensen als Cheney, Rumsfeld en Bush zijn er al langer van overtuigd dat de Verenigde Staten moreel superieur zijn aan de rest van de wereld. Men wil het Amerikaanse volk en de rest van de wereld laten geloven dat men als moderne kruisridders, desnoods dus met oorlog, anderen op deze wereld mag dwingen om de moraliteit van Bush en de zijnen te accepteren. De strategie van de Amerikaanse regering is gebaseerd op superioriteitsdenken.
Voor de uitvoering van die strategie heeft men wat over: een jaarlijks budget van het Pentagon van 400 mld dollar. Voor de oorlog heeft men ook nog eens 200 mld dollar gereserveerd. Zeker, de olie van Irak speelt een belangrijke rol, net als de invloed in de gehele regio die zo rijk is aan olie, maar er is meer. Ook geopolitiek hebben de Verenigde Staten een belang bij de oorlog. De allesoverheersende macht van de Verenigde Staten moet aan de wereld worden getoond. De preventieve oorlog moet als instrument internationaal aanvaardbaar worden gemaakt, door de wereld gewoon met een voldongen feit te confronteren.

Ook de war on terrorism heeft een nieuw agendapunt nodig, zeker nu steeds duidelijker wordt dat de actie in Afghanistan geen onverdeeld succes is geworden.
De buitenlandse politiek van de Verenigde Staten is inzake het constructief bijdragen aan een menselijke wereldorde te karakteriseren als isolationistisch. Ik roep in herinnering Kyoto, het Internationaal Strafhof, het ABN-verdrag, het verdrag over de atoomproeven en het verdrag over de landmijnen. Op al die punten en nog veel meer hebben de Verenigde Staten niet meegedaan met de internationale gemeenschap. De buitenlandse politiek van de Verenigde Staten kenmerkt zich ook door egoïsme. Ik doel op het verdedigen en uitbreiden van de eigen belangen. Zoals het land de wereld wil inrichten naar eigen gelijkenis is monomaan. De Verenigde Staten zijn geïsoleerd van de rest van de wereld. De bijeenkomst op de Azoren, midden in de Atlantische Oceaan, vormen daar een mooi beeld voor. Misschien zijn ze wel het toekomstige Sint Helena van Bush.
De positie van de Nederlandse regering is van het begin af aan onduidelijk geweest. Het is maar goed dat wij geen lid zijn van de Veiligheidsraad. Het toppunt van onduidelijkheid was de verklaring van de minister-president. Hij stelde dat Nederland wel politieke steun verleent aan de oorlog, maar er geen militaire bijdrage aan levert. Ik heb daarvoor maar weinig woorden nodig: ik vind het een laf standpunt. Ik kan het niet anders zien. De oorlog legt een bom onder de Veiligheidsraad en vormt een gevaar voor de toekomst. Bovendien is zij disproportioneel, afgezet tegen het acute gevaar van Irak -- dit zei bondskanselier Schröder vanmorgen -- en leidt zij tot grote verdeeldheid in de internationale gemeenschap. Waarom verlenen wij politieke steun aan zo'n oorlog? De regering levert wel politieke, maar geen militaire steun. Wat is dat voor een slappe opstelling? Zij is bovendien in strijd met eerdere uitlatingen die de regering heeft gedaan toen die stelde dat Amerikaanse verzoeken welwillend bekeken zouden worden. Militaire transporten werden daarbij toegestaan en Patriots werden gestationeerd in Turkije.
Natuurlijk, er zijn coalitiebesprekingen. Natuurlijk, er moeten compromissen worden gesloten. Maar bij vraagstukken van oorlog en vrede zijn de marges daarvoor erg klein. Het kabinet heeft ze onverantwoord opgerekt, om toch vooral de PvdA-fractie binnenboord te kunnen houden bij de onderhandelingen over een nieuwe coalitie. De uitkomst van de slappe houding is een flutstandpunt waarmee het land naar mijn mening een modderfiguur slaat. Zalm vindt de positie van de Nederlandse regering hypocriet en hij heeft gelijk. De verwijzing van de minister-president naar draagvlak gaat niet op. Onder de bevolking is er noch sympathie voor militaire steun, noch voor politieke steun.
Wij staan aan de vooravond van een nieuwe oorlog. Weer wordt een arm land daarvan het slachtoffer, in het bijzonder de gewone mensen aldaar en hoogstwaarschijnlijk weer niet Saddam Hoessein. Maar o ironie, de Dow Jones en de AEX schieten omhoog. De laatste deed dat gisteren met 5%. De trend omhoog heeft zich voortgezet. Daardoor wordt een aantal mensen er nog aardig rijk van ook. Hoe anders zijn de perspectieven voor de Irakezen! Als ik de rapporten van de VN mag citeren: anderhalf miljoen vluchtelingen, tienduizenden doden en gewonden en 4,5 miljoen mensen als slachtoffer van hongersnood. Toch noemt de minister-president de oorlog gerechtvaardigd voor "recht en vrede".
Laten Bush, Blair en Balkenende weten dat hoogmoed voor de val komt. Hoe meer van de door hen verdedigde politiek zichtbaar wordt, des te meer verzet zij zal oproepen. Het verzet zwelt aan. Overal op de wereld is een meerderheid van de mensen tegen, ook in het Verenigd Koninkrijk, ook in de Verenigde Staten en gelukkig ook in ons land. En de oorlog moet nog beginnen. Ik prijs Pax Christi, Greenpeace, de FNV, de Raad van Kerken en al die andere organisaties en individuen die zich tegen de oorlog hebben uitgesproken en die aanstaande zaterdag aanwezig zijn bij de demonstratie op de Dam. Al die mensen en organisaties verzetten zich tegen de simpele keuze die de minister-president ons voorhoudt, te weten die tussen Bush en Saddam Hoessein. Zij zijn namelijk tegen Saddam Hoessein en tegen Bush' oorlog.
De Veiligheidsraad is de enige plek waar landen met elkaar in gesprek zijn en waar kan worden gewerkt aan vrede en een rechtvaardige verdeling van de rijkdom in de wereld. Meer dan ooit dringt zich de vraag op, op welke manier wij kunnen bouwen aan een vredige wereld en op welke manier wij kunnen werken aan een rechtvaardige wereldorde. De EU is weer eens machteloos gebleken. De NAVO staat aan de zijlijn en de Verenigde Naties zijn meer Verdeelde Naties dan Verenigde Naties. Daarom is een nieuwe internationale agenda noodzakelijk.

Een agenda die niet vrijblijvend is. Bij het opstellen daarvan moet "het oude Europa", zoals Rumsveld ons noemt, een belangrijke rol spelen. In deze agenda zou onder andere moeten staan een vergaande democratisering van de Verenigde Naties. Wij leven bijna 60 jaar na de Tweede Wereldoorlog, maar nog steeds hebben de geallieerden van toen alles te zeggen, ongeacht wie zij zijn of wat zij niet meer zijn. Hoe bang waren wij niet dat leden te koop zouden blijken te zijn, en dan heb ik het over de niet-permanente leden van de Veiligheidsraad. Er werd gesproken over afluisteren, pressen, omkopen en -- zoals NRC Handelsblad schreef -- ronselen met knoet en chequeboek.
Er zal echter meer moeten gebeuren dan alleen de democratisering van de VN. Er zal een programma voor een rechtvaardige verdeling van de welvaart moeten komen en een plan voor de ontwikkeling van de derdewereldlanden.
Een nieuwe agenda en nieuwe machtsverhoudingen kunnen de VN nieuwe kracht en daarmee nieuw gezag geven, in het belang van de wereld en haar bewoners. Ik begon met Hugo de Groot en wil er ook mee eindigen. Hij schreef: zodra men van het volkerenrecht afwijkt, schendt men de grondslag voor toekomstige vrede en slaat men de weg in die tot de chaos voert.