First Net Print, Friday, March 21, 2003

ONGECORRIGEERD STENOGRAM 
(Aan dit verslag kunnen geen rechten worden ontleend)
2002-2003
50ste vergadering
Dinsdag 18 maart 2003
14.00 uur

Minister Kamp: Mevrouw De voorzitter. De heer Verhagen zei dat niet is gevraagd om militaire deelname. De juiste uitleg van die woorden is de volgende. De Verenigde Staten hebben Nederland niet gevraagd om bij te dragen aan offensieve militaire actie tegen Irak.

Ik ben niet bij de besluitvorming erover geweest, maar een aantal maanden geleden hebben de Amerikanen kennelijk het Verenigd Koninkrijk en Australië gevraagd om effectief bij te dragen aan de voorbereiding van een offensieve actie tegen Irak. Die landen hebben ook mensen en materieel naar het gebied gestuurd en zijn daar nu aanwezig. Die landen zijn door de Verenigde Staten ook gevraagd om bij de voorgenomen actie actief te worden. Tot die kleine groep van twee landen behoort Nederland dus niet. Dat is een feitelijke vaststelling.
Wel zijn tussen de Verenigde Staten en Nederland opties verkend om in de ondersteunende sfeer bijdragen te leveren. De minister van Buitenlandse Zaken en mijn voorganger op Defensie hebben dat op 6 december in een brief aan de Tweede Kamer gemeld. Zij hebben gemeld dat dit overleg gaande was. Dat heeft geleid tot het besluit om "host nation support" te leveren. Dat betekent dat Nederland zijn luchtruim, zijn luchthavens en zijn haven in Rotterdam beschikbaar heeft gesteld voor transport van Amerikaans materieel en Amerikaans personeel. Dat is een belangrijk besluit geweest, want het allereerste wat wij konden doen was ervoor zorgen dat het vervoer dat niet door Oostenrijk kon plaatsvinden, vervolgens wel door Nederland kon plaatsvinden. Als hetgeen door de ministers van buitenlandse zaken en defensie van België als proefballonnen naar voren is gebracht, werkelijkheid zou worden en transport over Belgisch grondgebied niet zouden kunnen plaatsvinden, is op grond van dat besluit transport over Nederlands grondgebied wel mogelijk.
Een optie die ook aan de orde is geweest in die verkenning, was het inzetten van Patriots in onder andere Turkije. Uiteindelijk is dat geconcretiseerd in een direct verzoek van Turkije aan Nederland. De Tweede Kamer is over ons besluit om dat verzoek van Turkije te honoreren geïnformeerd. De Kamer heeft daarmee ook ingestemd.
Andere opties die in die verkenning aan de orde zijn geweest, betroffen de bijdrage die wij nu al leveren in het kader van de operatie Enduring Freedom, de strijd van een aantal landen tegen het internationale terrorisme. Wij hebben niet het besluit genomen om onze bijdrage aan Enduring Freedom te wijzigen. Wij hebben veel geïnvesteerd in de operatie Enduring Freedom, omdat wij dit een belangrijke operatie vonden en vinden. Ik wijs op de F-16's, het tankvliegtuig en de 150 Nederlandse militairen die in Kirgizië aanwezig zijn. Ik wijs op een aantal schepen die in de zeeën rond de Arabische Golf aanwezig zijn en op een patrouillevliegtuig dat in dat gebied aanwezig is. Men weet ook dat de bijdrage die wij aan Enduring Freedom leveren, komt naast de bijdrage die wij leveren aan de ISAF-operatie in Afghanistan, waarover wij samen met Duitsland de leiding hebben, en naast de bijdrage die wij op dit moment nog steeds leveren in Bosnië.
Mevrouw Halsema zei dat de minister van Defensie -- ik dus -- en de andere ministers bij het besluit van het kabinet rekening hebben gehouden met de opvatting van de PvdA. Laten wij goed weergeven wat precies is gebeurd. De vraag die aan mij werd gesteld, was of de opstelling van Nederland geen schijnheilige opstelling is. Ik heb gezegd dat het geen schijnheilige opstelling is. Ten eerste heb ik erop gewezen dat ons niet is gevraagd om deel te nemen aan een offensieve militaire actie. Ten tweede heb ik erop gewezen dat wij op een breed front actief zijn om in moeilijke omstandigheden op diverse plaatsen in de wereld vrede en veiligheid te bevorderen. Ten derde heb ik erop gewezen dat wij grote waarde hechten aan een bestendige Nederlandse opstelling. Het is belangrijk dat in crisissituaties landen weten wat zij aan Nederland hebben nu, over een maand en over drie maanden. Met een kabinet dat vijf maanden demissionair is en onderhandelingen die gaande zijn over een nieuw kabinet, zou het mooi zijn als het besluit dat wij nemen een zodanig draagvlak in de Kamer heeft dat bij een kabinetswisseling de lijn kan worden doorgezet. Ik vind dat waardevol, omdat ik als minister van Defensie het waardevol vind dat Nederland ook in crisissituaties een betrouwbare partner is en dat de Nederlandse opstelling bestendig is.
De heer Herben heeft de steun die wij aan de Verenigde Staten geven, betiteld als mager. Ik ben dat niet met de heer Herben eens.

Kijkt u eens objectief naar hetgeen Nederland op dit moment doet in de wereld. Ik noem Afghanistan, de strijd tegen het terrorisme en Irak. Telt u de plekken in de wereld bij elkaar op waar Nederland met mensen en materieel in moeilijke omstandigheden actief is. Kijkt u ook hoe wij ons in deze situatie hebben opgesteld en hoe snel wij hebben gereageerd met de host nation support als eerste en tot nu toe enige NAVO-land met de Patriots in Turkije. Kijkt u verder hoe wij onverbloemd politieke steun aan Amerika hebben uitgesproken. U kunt dan ook niet zeggen dat onze opstelling mager is. Alle signalen vanuit Amerika wijzen op het tegendeel, naar mijn mening terecht.
Mevrouw Halsema heeft gevraagd naar het eventuele gebruik van kernwapens in Irak. Zij heeft de Nederlandse regering verzocht om dit in de aanstaande Europese Raad naar voren te brengen. Het is al jaren duidelijk dat de Verenigde Staten zich in het kader van hun afschrikkingsbeleid de vrijheid voorbehouden om, als zij door een tegenstander worden geconfronteerd met het gebruik van massavernietigingswapens, daarop met overmacht te reageren. Zij wensen daarbij geen enkele optie uit te sluiten. In dat kader is ook het gebruik van kernwapens niet uitgesloten. Dat is geen nieuw beleid, maar al lang bestaand Amerikaans beleid. Het is ook NAVO-beleid. De afschrikking is een bekend en in het verleden effectief gebleken bestanddeel van het NAVO-beleid, dat juist als doelstelling heeft het gebruik van massavernietigingswapens door potentiële tegenstanders te voorkomen.

Mevrouw Halsema (GroenLinks): De minister heeft het standpunt van de Verenigde Staten en van de NAVO wat het gebruik van kernwapens betreft uiteengezet. Ik mis het standpunt van de Nederlandse regering. Vanzelfsprekend hebben de Verenigde Staten die vrijheid, zoals wij de vrijheid hebben om er een oordeel over uit te spreken. Ik heb verzocht om in het kader van de Europese Unie de Verenigde Staten op te roepen geen kernwapens in te zetten.

Minister Kamp: Natuurlijk zijn wij niet alleen tegen oorlog, maar ook tegen het gebruik van alle massavernietigingswapens en zeker van kernwapens. Wij zijn vooral bezorgd over het gebruik door andere landen waar mevrouw Halsema er niet is om ons voortdurend te controleren, waar geen vrije pers is om ons te controleren, waar geen democratie is en waar figuren zoals Saddam Hoessein wat te vertellen hebben. Ik ben ervan overtuigd dat het NAVO-beleid, waarvoor wij medeverantwoordelijkheid dragen en het Amerikaanse beleid op dit punt het juiste beleid is.

Mevrouw Halsema (GroenLinks): Aangezien Irak misschien massavernietigingswapens en chemische wapens bezit en gebruikt, rechtvaardigt de minister een eventueel gebruik van kernwapens. Begrijp ik dat goed?

Minister Kamp: Ik heb gezegd dat de Verenigde Staten het gebruik van kernwapens niet willen uitsluiten. Zij willen zichzelf de vrijheid voorbehouden om met overmacht te reageren, als de tegenstander massavernietigingswapens gebruikt. Dat is het beleid van de Verenigde Staten en ook het beleid van de NAVO, waarvoor wij medeverantwoordelijkheid dragen.

Mevrouw Halsema (GroenLinks): Ik blijf het raar vinden. Een van de gronden voor deze oorlog is de afschuw over massavernietigingswapens en de wil om daartegen op te treden. Hoe kun je dan tegelijkertijd rechtvaardigen dat de Verenigde Staten misschien in omstandigheden massavernietigingswapens, te weten kernwapens, inzetten?

Minister Kamp: Het beleid van de Verenigde Staten en van de NAVO houdt in dat wij het gebruik van massavernietigingswapens door een ander kunnen voorkomen, als de Verenigde Staten en de NAVO, waarvan Nederland deel uitmaakt, zichzelf de vrijheid voorbehouden om met overmacht te reageren als een ander dat doet en daarbij het gebruik van kernwapens niet uitsluiten. Met die opstelling kun je een ander ervan weerhouden dergelijke wapens te gebruiken.

De heer Marijnissen (SP): Voorzitter. Ik vind de reactie van de minister toch onbevredigend. Bij mijn weten gaat het om first strike, als eerste aanvallen en first use, als eerste gebruiken van kernwapens. Dat is het staande beleid. Mevrouw Halsema heeft absoluut een punt dat het nogal ver gaat, als de Nederlandse regering in dit concrete geval zomaar het beleid overneemt om in de strijd tegen massavernietigingswapens jezelf het recht voor te behouden om als eerste een massavernietigingswapen in te zetten.

Minister Kamp: Kennelijk heeft de heer Marijnissen niet helemaal begrepen wat ik heb gezegd. Ik ben graag bereid om dat voor hem kort samen te vatten.

Ik heb gezegd dat het beleid van de Verenigde Staten is dat zij zich het recht voorbehouden om met overmacht te reageren indien hun tegenstander massavernietigingswapens gebruikt.

De heer Marijnissen (SP): Ik ben dan zo vrij om de minister te corrigeren. Bij mijn weten is het staand beleid van de Verenigde Staten -- daarover zijn hele discussies gevoerd tijdens de Koude Oorlog -- dat zij het recht van het eerste gebruik van het kernwapen hebben. Als de Nederlandse regering aangeeft dat beleid politiek te steunen, dan hebben wij een heel groot probleem.

Minister Kamp: Ik ga over mijn antwoord. Ik heb aangegeven wat volgens mij het beleid op dit punt van de Amerikanen inhoudt. Ik heb de vergelijking getrokken met het beleid van de NAVO op dit punt. Ik heb ook gezegd dat wij als lid van de NAVO op dat punt verantwoordelijkheid dragen en dat een en ander bijdraagt aan het voorkomen van ongelukken op dit punt.

De heer Marijnissen (SP): Aangezien ik constateer dat wij een verschil van interpretatie hebben op dit punt, stel ik voor dat de minister morgen een brief naar de Kamer stuurt waarin uitgelegd wordt hoe het precies zit.

Minister Kamp: Als ik zo-even iets uitgelegd heb, ga ik er vervolgens geen brief over sturen. Ik prakkiseer er niet over.

De heer Marijnissen (SP): Dat zo zijnde, zal ik straks een motie indienen die daarom vraagt.

De voorzitter: Hiermee zijn wij aan het eind gekomen van de eerste termijn van de zijde van de regering. Mij heeft het verzoek bereikt om tussen de eerste en de tweede termijn te schorsen. Ik stel mij voor de schorsing veertig minuten te laten duren en die tevens te gebruiken om het VAO over de WTO te doen houden. Ik constateer dat de Kamer zich hiermee kan verenigen.

De beraadslaging wordt geschorst.