First Net Print, Friday, March 21, 2003

ONGECORRIGEERD STENOGRAM 
(Aan dit verslag kunnen geen rechten worden ontleend)
2002-2003
50ste vergadering
Dinsdag 18 maart 2003
14.00 uur

Mevrouw Halsema (GroenLinks): Voorzitter. Binnen 48 uur begint de oorlog tegen Irak, even onvermijdelijk als onvoorstelbaar. Het is onvermijdelijk omdat de ramkoers van de Verenigde Staten de afgelopen weken, ondersteund door Engeland en Spanje, geen ruimte meer liet voor diplomatieke alternatieven, voor wapeninspecties en een rol van betekenis voor de internationale gemeenschap.

Onvoorstelbaar omdat deze oorlog politieke, juridische en morele rechtvaardiging mist. Politieke steun voor de oorlog ontbreekt. De meerderheid van de internationale gemeenschap is tegen. Niet voor niets hebben de VS hun resolutie niet meer in stemming gebracht in de Veiligheidsraad. President Bush zet de wereld op zijn kop als hij stelt dat de Veiligheidsraad zijn verantwoordelijkheid niet heeft genomen. Dat hebben de leden wél gedaan. Het antwoord van Bush was een ondubbelzinnig "neen".
Juridisch is deze oorlog niet te legitimeren. De oorlog levert zelfs een grove schending op van het internationale recht. Het gaat om een preventieve oorlog zonder internationaal mandaat, om een klassieke daad van agressie.
Irak ontwapent, aldus Blix en ElBaradei, zij het niet snel genoeg en zij het niet voldoende. Een wezenlijke schending van de eis om te ontwapenen, resolutie 1441, heeft Bush de afgelopen weken niet overtuigend kunnen aantonen. Ook de Nederlandse minister-president laat nu na, de bewijzen te leveren voor material breach. Bovendien, er is maar één institutie die een wezenlijke schending van de eis om te ontwapenen kan vaststellen en kan bepalen welke serieuze consequenties dit zou moeten hebben: de Veiligheidsraad zelf.
Ook moreel kent deze oorlog geen rechtvaardiging. Het oorlogsleed, de humanitaire ellende die deze oorlog zal brengen, de vernietiging van de infrastructuur, van het sociale leven, van vrijwel alles in Irak en de mogelijke destabilisatie van het Midden-Oosten staan niet in verhouding tot het doel van ontwapening. Dit doel zou ook met wapeninspecties kunnen worden bereikt.
Bovendien hebben de VS nagelaten een geloofwaardig alternatief te presenteren voor de toekomst van Irak. De reële verwachting daarbij is chaos en een langdurige bezetting van Irak door buitenlandse troepen. Om letterlijk 5 voor 12 toonde Bush gisterennacht zijn ware gedaante en dat is verontrustend. Het is hem, zo zei hij, ook niet te doen om ontwapening, maar om een regime change. De Franse president Chirac stelde vanochtend terecht dat ook dit geen enkele rechtvaardiging oplevert. Saddam Hoessein levert geen onmiddellijke bedreiging voor de internationale rechtsorde die een oorlogsverklaring zou kunnen rechtvaardigen.
GroenLinks en de Groenen in Europa vinden dit politiek, juridisch en moreel onrechtvaardig. De conclusie is dat het gedrag van de VS een grove schande is. Dat de Veiligheidsraad er niet uitkwam, is -- wat ons betreft -- een rechtstreeks gevolg van het optreden van de VS door het adagium: wie niet voor ons is, is tegen ons.
De afgelopen weken gaven de VS de Veiligheidsraad de keuze om te buigen of te barsten. Toen de Veiligheidsraad niet boog, was de conclusie van de VS: dan barsten ze maar. Helaas lijkt de Nederlandse regering deze redenering nu te gaan volgen, althans, als ik het omslachtige -- om met collega Duivesteijn te spreken -- standpunt van de Nederlandse regering goed interpreteer. Het is een beter staaltje van polderabracadabra oftewel: waarin een klein land zichzelf nog kleiner kan maken. Na weken van struisvogelpolitiek waarin de Nederlandse regering maar niet tot een standpunt kon of wilde komen en telkens de besluitvorming in de Veiligheidsraad wilde afwachten, is er nu de beslissing om wel politiek, maar niet militair steun te verlenen. Op zijn zachtst gezegd is dit een raadselachtig standpunt. In gewone mensentaal is het wegduiken en ruggengraatloos.
Misschien kan de minister-president mij uitleggen wat voor hem in dezen het onderscheid is tussen militair en politiek. Politiek wordt "ja" gezegd. De redenering van Bush wordt zelfs ongegeneerd gekopieerd, maar er zijn Patriots geleverd en er cirkelen AWACS rond. De lucht- en vaarwegen mogen voor Amerikaanse militaire transporten worden gebruikt. Als dat geen rechtstreekse militaire steun is, dan is het dat wel indirect.
De regering kiest een standpunt waarmee zij eigenlijk de verantwoordelijkheid neemt voor alles wat er staat te gebeuren zonder de trekker te hoeven overhalen.

De regering kiest voor medeplichtigheid en schending van de internationale rechtsorde. De jurist Balkenende zou moeten weten dat ook dat strafbaar is.
De belangrijkste reden voor het uitspreken van het eufemisme politieke steun lijkt te zijn het niet nodeloos in gevaar brengen van de binnenlandse formatie door de PvdA niet onnodig te schofferen. Minister Kamp erkende, zoals ik zo-even al aanhaalde, dat dit ook een belangrijke reden is geweest. Volgens hem hebben alle ministers rekening gehouden met het PvdA-standpunt, omdat zij het van belang achten dat een volgend kabinet dit beleid continueert. Mijn vraag aan de minister-president is of Minister Kamp hier namens de gehele regering spreekt. Zo ja, is dit standpunt overeenkomstig de uitkomst van de formatie-onderhandelingen tot dusverre? Met andere woorden: hebben de PvdA-onderhandelaars zich neergelegd bij het standpunt van dit kabinet? De PvdA was namelijk gisteren en ook nu helder: er kan geen enkele steun worden gegeven aan de Verenigde Staten. Aangezien er volgens ons geen verschil bestaat tussen politieke en militaire steun, betekent dit dat het gedrag van de Verenigde Staten, de oorlogsverklaring, moet worden veroordeeld. Ik roep de regering op om dit te doen en ik roep de PvdA-fractie op om dit te doen.

De heer Rouvoet (ChristenUnie): Zou het voor de vrij harde oordelen die mevrouw Halsema namens haar fractie uitspreekt over het standpunt van de Nederlandse regering, uitmaken of sprake is van een definitief afgesloten route van het eventueel leveren van een militaire bijdrage of dat sprake is van het vooralsnog niet leveren, dit afhankelijk maken van de vraag of er een verzoek komt en dit dan afzonderlijk beoordelen?

Mevrouw Halsema (GroenLinks): Het kost moeite om deze vraag te begrijpen. Eerlijk gezegd zal het voor ons standpunt niet veel uitmaken. Ik mag hopen dat de Nederlandse regering in haar brief definitief schrijft dat zij geen actieve militaire steun zal geven. Dat neemt echter niet weg dat wel degelijk al militaire ondersteuning wordt gegeven.
In haar brief maakt de Nederlandse regering het al dan niet leveren van een meer actieve militaire bijdrage afhankelijk van het draagvlak onder de Nederlandse bevolking en het draagvlak in het parlement. Ik zie dat het draagvlak alleen maar afkalven; ik zie dat niet toenemen. Ik kan mij dus niet voorstellen dat de Nederlandse regering al dan niet onder druk van een kleine meerderheid in deze Kamer alsnog van standpunt zal veranderen. Dat neemt echter voor ons niet weg dat wij hoe dan ook het standpunt dat nu is geformuleerd door de Nederlandse regering ?? politieke steun die volgens ons wel degelijk militaire ondersteuning impliceert ?? veroordelen.
Voorzitter. Het is van tweeën één: of je steunt militair of je steunt niet. Wij roepen de regering op, de op handen zijnde oorlog te veroordelen. De minister-president gaf vanmiddag in zijn toelichting als belangrijkste reden om politieke steun te verlenen het niet willen kiezen voor Saddam Hoessein. Dat is nu zuiver Bushiaanse oorlogsretoriek. Ik vind het eerlijk gezegd ook een obscene opmerking. Kiest Chirac voor Saddam Hoessein? Kiest Blix voor Saddam Hoessein? Zit de Veiligheidsraad in het kamp van Saddam Hoessein? Zit Kofi Annan in het kamp van Saddam Hoessein? Kiest de Partij van de Arbeid voor Saddam Hoessein? De minister-president vermeldde aan het begin hiermee persoonlijk te hebben geworsteld. Gezien de simpele keuze die hij ons voorhoudt, ben ik wel nieuwsgierig naar hetgeen waarmee de minister-president uiteindelijk heeft geworsteld. Was dat voor of tegen Saddam Hoessein? Saddam Hoessein is geen slachtoffer, zo zei de minister-president. Ik beschouw dat als een lichtzinnige provocatie. Nee, zo zeg ik tegen de minister-president, Saddam Hoessein is geen slachtoffer. Hij is ook niet zomaar een recidivist. Ik vond dat een nogal ongelukkige vergelijking. Hij is namelijk een mensenrechtenschender van de ergste soort.
Deze oorlog richt zich echter niet alleen tegen Saddam Hoessein. Deze oorlog richt zich tegen Irak. Deze oorlog richt zich daarmee ook tegen het Irakese volk, dat vanaf donderdagnacht waarschijnlijk gebombardeerd zal worden en tegen wie de Amerikaanse troepen ook zullen oprukken.

Dat is de reden waarom een grote meerderheid van de Nederlandse en de Europese bevolking, zelfs een meerderheid van de Amerikaanse bevolking en de Veiligheidsraad zich tegen deze oorlog uitspreken.
Dit brengt mij op de humanitaire effecten van deze oorlog. Eerder hebben de Verenigde Staten aangegeven het gebruik van kernwapens te willen overwegen, als Irak massavernietigingswapens of chemische wapens inzet. Ik wil weten of de door de Nederlandse regering uitgesproken politieke steun ook steun aan het gebruik van kernwapens omvat. Zo niet, dan zou ik graag zien dat de Nederlandse regering het gebruik van kernwapens expliciet veroordeelt en het initiatief neemt, bijvoorbeeld aanstaande vrijdag in de Eurotop, om in gezamenlijk verband van de Europese Unie de VS op te roepen geen kernwapens in te zetten.
De Koerden in het noorden van Irak zijn wellicht de meest kwetsbare groep. Zij zijn, zoals recentelijk een groep Koerden in de Tweede Kamer heeft gezegd, bang voor een tweede Halabja: de inzet van chemische wapens tegen hun bevolking. Naar ons idee vereist dat actieve bescherming van de Koerdische bevolking voorzover dat mogelijk is, bijvoorbeeld door beschermende kleding en gasmaskers te leveren, die in Noord-Irak niet voor handen zijn, alsmede voldoende medicijnen en medisch materieel. Ik verzoek de regering zich hiervoor actief in te zetten in samenwerking met lokale en hier ter plekke aanwezige Koerdische organisaties.
De Verenigde Naties hebben geschat dat de oorlog anderhalf miljoen vluchtelingen zal opleveren, alleen al in de eerste dagen. De vorige oorlogen in Kosovo en Afghanistan hebben laten zien dat de hulpverlening aan de vluchtelingen te laat en vaak onvoldoende op gang kwam. Ik vraag de regering om al dan niet via de Europese Unie, ook in de Eurotop van aanstaande vrijdag, ervoor te zorgen en zich er hard voor te maken dat er daadwerkelijk voldoende financiële middelen beschikbaar komen voor de UNHCR. Ook vraag ik de regering de Eurotop van aanstaande vrijdag te gebruiken om heel snel tot een Europese ontheemdenregeling te komen, zodat wij geen herhaling krijgen van de vreselijke koehandel die bijvoorbeeld ten tijde van de oorlogen in Kosovo en Afghanistan te zien was in Europa.