First Net Print, Friday, March 21, 2003

ONGECORRIGEERD STENOGRAM 
(Aan dit verslag kunnen geen rechten worden ontleend)
2002-2003
50ste vergadering
Dinsdag 18 maart 2003
14.00 uur

De heer Dittrich (D66): Voorzitter. President Bush heeft Saddam Hoessein 48 uur de tijd gegeven om met zijn zonen Irak te ontvluchten. Gehoorzaamt de dictator niet, dan volgt er een oorlog tegen Irak. President Bush weet zich gesteund door Groot-Brittannië en enkele andere landen. Deze groep landen heeft de keuze gemaakt niet op basis van een nieuwe resolutie van de Veiligheidsraad ten strijde te trekken. Men wist dat de wereldgemeenschap ernstig verdeeld was, maar gaat niettemin door op het pad van oorlog.
De fractie van D66 betreurt het zeer dat de Veiligheidsraad op een zijspoor is komen te staan of beter gezegd zichzelf op een zijspoor heeft gezet. Het is onjuist om alleen de Amerikanen en de Britten de schuld in de schoenen te schuiven voor het falen van de diplomatie, ook al hebben de Amerikanen van het begin af aan gedemonstreerd niet veel te zien in overleg binnen de Veiligheidsraad. Dat blijkt ook uit allerlei stukken over Amerika in de nieuwe eeuw van een denktank van de Amerikaanse regering waarin over een nieuwe wereldorde wordt gesproken met een beslissende rol voor de Verenigde Staten zelf. Onze kritiek geldt bijvoorbeeld ook voor Frankrijk. Dat heeft in de aanloop naar resolutie 1441 en ook daarna niet bijgedragen aan het opbouwen van militaire druk op Irak en bleef maar met een veto schermen. Ook die houding heeft de Veiligheidsraad in verlegenheid gebracht. De internationale gemeenschap samen in de Veiligheidsraad lijkt dan ook meer op een fragiel kasplantje dan op een krachtige vader die ons beschermt.

Reden temeer om zuinig op onze internationale instituties zoals de Veiligheidsraad te zijn.
Als het gaat om het bewaken van rust en stabiliteit in een door terrorisme bedreigde wereld hebben we niets kostbaarders dan het internationale recht en de Verenigde Naties. Door de politiek van de olifant in de porseleinkast, enerzijds de Verenigde Staten en Groot-Brittannië, anderzijds Frankrijk en Duitsland, lijkt de Verenigde Naties vertrapt te gaan worden. De gevolgen van een machteloze, krachteloze Verenigde Naties zijn buitengewoon verstrekkend. Het recht van de sterkste geldt blijkbaar weer in de wereldpolitiek en dat belooft weinig goeds voor de reactie op andere veiligheidsproblemen in de wereld.
In november werd het spoor van de wapeninspecties weer mogelijk gemaakt. Hans Blix heeft een aantal rapporten uitgebracht. De conclusie daaruit was dat Irak niet onvoorwaardelijk heeft meegewerkt aan ontwapening maar ook dat er beweging in de Irakese positie zat. Blix pleitte voor meer tijd, maar niet oneindig. Binnen enkele maanden meende hij te kunnen afronden. Die extra tijd is hem met de beslissing van de Amerikanen niet gegund. Ook dat betreurt D66, want de route van wapeninspecties was nog niet helemaal afgewandeld. Wij hebben die route altijd ondersteund en daarbij de optie opengehouden, dat afhankelijk van de inhoud van de rapportages van Hans Blix, hoofd van de wapeninspecteurs, een oorlog misschien toch nog noodzakelijk zou blijken te zijn. D66 heeft dus de mogelijkheid van een oorlog nooit uitgesloten. Maar nu is de beslissing dus buiten de Veiligheidsraad om genomen. Kan gezegd worden -- dat is eigenlijk de kernvraag -- dat Irak na 10 jaar lang tegenwerken van resoluties en een gebrekkige medewerking aan ontwapening, nu een zodanig acuut gevaar is voor de stabiliteit in dat deel van de wereld dat oorlog het enige middel is om dat gevaar nu af te wenden? Ons antwoord daarop is neen. Of in ieder geval: de Verenigde Staten hebben dat nooit overtuigend weten aan te tonen, ook niet in de presentatie van Colin Powell in de Veiligheidsraad en daarna.
De fractie van D66 wijst die oorlog af, want wij vinden dat de diplomatieke onderhandelingen verder doorgezet hadden moeten worden, dat de wapeninspecties nog verder hadden moeten worden uitgebreid en dat een aanval op Irak geschraagd had moeten worden door een nieuwe resolutie van de Veiligheidsraad. Wij zijn van mening dat een unilaterale aanval ook een juridische legitimatie ontbeert. Resolutie 1441 en vorige resoluties zijn daarvoor onvoldoende. In resolutie 1441 staat dat de Veiligheidsraad moet beoordelen of die resolutie onvoldoende wordt uitgevoerd. Daarom vraag ik aan de regering hoe zij tot de conclusie komt dat een aanval wel gelegitimeerd is. De antwoorden op de schriftelijke vragen die Thom de Graaf daarover heeft gesteld en ook de brief zoals wij die vanmiddag hebben gekregen, zijn voor onze fractie niet overtuigend en ze zijn bovendien juridisch onder de maat.
De regering steunt de oorlogvoerende landen politiek wel maar militair niet. Zij heeft daar een heel verhaal bij maar het is wel een slap verhaal. Wat D66 betreft is het: of je steunt de oorlog politiek omdat je meent dat er alle reden voor is, maar dan moet je ook militaire steun niet uitsluiten; of je steunt de oorlog politiek niet en dus ook militair niet. Het kabinet heeft nu een soort dubbelbesluit genomen en die zijn vaak niet helder. Want hoe kan het kabinet nu constateren dat er geen draagvlak is voor militaire steun aan de Amerikanen maar dat er wel voldoende politiek draagvlak is? Waarop is dat nu eigen gebaseerd?
Ik heb ook een vraag aan de premier, die zoals ik merk op dit moment echter niet in de zaal aanwezig is. Ik zou dan ook van De voorzitter willen weten waar premier Balkenende zich nu bevindt.

De voorzitter: Ik kan het raden en ben er van overtuigd dat hij zo terug is.

De heer Dittrich (D66): Ik heb namelijk een vraag aan de premier. Ik heb zojuist gehoord dat Tony Blair vanmiddag in het Lagerhuis heeft gezegd dat de Engelse regering full support heeft gekregen van Italië en van Nederland. Ik vraag mij af hoe dit zit.

De voorzitter: Uw vraag is uiteraard door de andere ministers gehoord en zal worden beantwoord.

De heer Dittrich (D66): Dat is mooi. Ik hoop dus antwoord te krijgen op die vraag.
D66 vindt dat de Nederlandse regering bondgenootschappelijke verplichtingen moet nakomen en, zo nodig, militaire steun moet verlenen in NAVO-verband. Buiten de bondgenootschappelijke verplichtingen om staat D66 zeer gereserveerd tegenover het bieden van indirecte militaire hulp.
Mijnheer De voorzitter. Wij maken ons grote zorgen over de consequenties van deze oorlog voor de Irakese bevolking en voor de regio -- ik denk aan de Turks-Koerdische kwestie en aan het Israëlisch-Palesteins conflict -- voor de vluchtelingenproblematiek die zal ontstaan en voor de wederopbouw van Irak, met alle complicaties van dien zoals de verdeelde Irakese oppositie, het gebrek aan democratisch besef en het ontluikend terrorisme. Kortom, deze oorlog roept allerlei ernstige vragen op waar nog geen begin van een antwoord op is gegeven. Ik hoop dat de regering in haar beantwoording daartoe een poging zal doen.

De her Van der Vlies (SGP): Ik heb uit de woorden van de heer Dittrich niet begrepen waar D66 nu precies staat. Hij heeft veel vragen gesteld en een kritische houding aangenomen, maar als de knoop moet worden doorgehakt, wat doet D66 dan?

De heer Dittrich (D66): Ik heb duidelijk gezegd dat wij deze oorlog nu niet steunen. Wij hebben daarvoor een aantal argumenten. Wij vinden dat absoluut niet overtuigend is aangetoond dat nu deze oorlog gevoerd moet worden. Het diplomatieke spoor had nog nader gevolgd moeten worden, ook via de wapeninspecties. Er waren nog kansen, maar die zijn nu de nek omgedraaid door het feit dat een aantal landen oorlog wil voeren. Op dit moment is het niet onze oorlog.